ภูมินิเวศน์สุรินทร์

1. สภาพพื้นที่เป้าหมาย

1.1 ที่ตั้ง

มีพื้นที่การทำงานใน 8 อำเภอ คือ อำเภอสังขะ กิ่งอำเภอพนมดงรัก อำเภอปราสาท อำเภอเมือง อำเภอสำโรง อำเภอลำดวน กิ่งอำเภอศรีณรงค์ และอำเภอท่าตูม จังหวัดสุรินทร์

1.2 ลักษณะภูมิประเทศ สภาพพื้นที่มี 4 ประเภทใหญ่ ๆ คือ

1.2.1 ที่ราบสูง มีภูเขาสลับซับซ้อน (อำเภอสังขะ และกิ่งอำเภอพนมดงรัก)

1.2.2 ที่ราบสูงลุ่มๆ  ดอนๆ  มีลักษณะเป็นลูกคลื่นดอนลาดมาก  (อำเภอปราสาท และบางส่วนของ อำเภอสังขะ)

1.2.3 ที่ราบลุ่ม สลับที่ดอน (อำเภอสำโรงทาบ อำเภอลำดวน และกิ่งอำเภอศรีณรงค์)

1.2.4 ที่ราบลุ่ม (อำเภอท่าตูม)

1.3 ลักษณะภูมิอากาศ

ลักษณะอากาศเหมือนพื้นที่ในภาคอีสานทั่วไป  ฤดูฝนมีฝนตกหนัก  ฤดูแล้งแห้งแล้งจัด

1.4 ทรัพยากรดิน น้ำ ป่า

สภาพดินโดยทั่วไปไม่เหมาะสมกับการทำเกษตร

แหล่งน้ำที่สำคัญคือ แม่น้ำมูล ลำห้วยชี ลำห้วยพลับหลา ห้วยเสนง เป็นต้น โดยทั่วไปน้ำจะแห้งขอดในฤดูร้อน มีเพียงน้ำมูลที่มีน้ำใช้ตลอดปี มีโครงการชลบประทานห้วยเสนงและอ่างเก็บน้ำที่เกษตรกรได้ใช้ประโยชน์ในการทำเกษตรและอุปโภคบริโภค

ป่าเป็นทรัพยากรที่มีค่าของสุรินทร์ ในพื้นที่เป้าหมายมีป่าทึบสลับป่าเบญจพรรณ มีไม้มีค่าหลายชนิด เช่น ไม้ประดู่ ไม้เต็ง ไม้รัง ไม้ตะเคียน ไม้ยาง ไม้พลวง เป็นต้น

_{อาชีพ โดยทั่วไปทำการเกษตร ทำนาข้าวเจ้า ทำสวนและเพาะปลูกพืชไร่ชนิดต่างๆ เช่น ปอแก้ว ข้าวไร่ อ้อย และมันสำปะหลัง นอกจากนี้มีการเลี้ยงไหม}

2.  ลักษณะทางสังคมและเศรษฐกิจของเกษตรกรเป้าหมาย

2.1 ลักษณะทางสังคม

จำนวนครัวเรือนเป้าหมาย 139 ครัวเรือน แบ่งเป็นกลุ่มต่างๆ 6 กลุ่มคือ

กลุ่มฟื้นฟูการเกษตรศีขรภูมิ 15 ครัวเรือน

กลุ่มสตรีสีข้าวกล้อง 10 ครัวเรือน

กลุ่มป่าชุมชนหนองเยาะ 4 ครัวเรือน

กลุ่มเกษตรธรรมชาติท่าตูม 54 ครัวเรือน

กลุ่มเกษตรธรรมชาติสุรินทร์ 46 ครัวเรือน

กลุ่มอาชีพทางเลือกทัพไทย 10 ครัวเรือน อายุเฉลี่ยหัวหน้าครัวเรือน อายุเฉลี่ย 48 ปี

2.1.1 แรงงานในการทำเกษตร

จากประชากรเฉลี่ยในแต่ละครัวเรือน 5 คน จะเป็นแรงงานทำเกษตรเฉลี่ย 3 คน

2.1.2 ระดับการพัฒนา

ระดับเริ่มต้น มีร้อยละ 62.9 ของทั้งหมด

ระดับปานกลาง มีร้อยละ 35 ของทั้งหมด

ระดับก้าวหน้า มีร้อยละ 2.1 ของทั้งหมด

2.2 ลักษณะทางเศรษฐกิจ

2.2.1 รายได้ แบ่งเป็น รายได้จากผลิตในภาคเกษตร และนอกภาคเกษตร

(1) รายได้จากการผลิตภาคเกษตร

รายได้รวม (บาท)	เฉลี่ย/ครัวเรือน (บาท)	ประเภทรายได้ส่วนใหญ่	เฉลี่ย/ครัวเรือน (บาท)
4,356,985	29,547	1. ข้าว	23,867
		2. อื่น ๆ	10,375
		3. เลี้ยงสัตว์	7,575

(2) รายได้นอกภาคเกษตร

รายได้รวม (บาท)	เฉลี่ย/ครัวเรือน (บาท)	ประเภทรายได้ส่วนใหญ่	เฉลี่ย/ครัวเรือน (บาท)
3,265,050	9,429	1. อื่น ๆ	28,504
		2. ลูกหลานส่งให้	28,344
		3. เงินเดือน	19,111

2.2.2 รายจ่าย แบ่งเป็นรายจ่ายในการผลิตในภาคเกษตร และนอกภาคเกษตร

(1) รายจ่ายในการผลิตในภาคเกษตร

รายจ่ายรวม (บาท)	เฉลี่ย/ครัวเรือน (บาท)	ประเภทรายจ่ายส่วนใหญ่	เฉลี่ย/ครัวเรือน (บาท)
2,118,304	15,131	1. ค่าจ้าง	10,680
		2. ค่าปุ๋ย	3,691
		3. อื่น ๆ	2,950

(2) รายจ่ายนอกภาคเกษตร

รายจ่ายรวม (บาท)	เฉลี่ย/ครัวเรือน (บาท)	ประเภทรายจ่ายส่วนใหญ่	เฉลี่ย/ครัวเรือน (บาท)
8,629,341	61,638	1. จ่ายหนี้สิน	34,320
		2. การศึกษาบุตรหลาน	15,842
		3. ค่าอาหาร (ข้าว เนื้อสัตว์เครื่องประกอบอาหาร)	17,697

2.2.3 หนี้สิน

หนี้สินรวม (บาท)	เฉลี่ย/ครัวเรือน (บาท)	แหล่งยืมหนี้ส่วนใหญ่	เฉลี่ย/ครัวเรือน (บาท)	คิดเป็นร้อยละ
6,230,400	44,503	1. ธกส.	47,820	45.7
		2. พ่อค้านายทุน	45,357
		3. แหล่งอื่นๆ	40,557

2.2.4 เงินออม

เฉลี่ย/ครัวเรือน (บาท)	แหล่งออมเงินส่วนใหญ่	เฉลี่ย/ครัวเรือน (บาท)
11,303.33	1. ธนาคาร	12,730
	2. เก็บเอง	11,303
	3. สหกรณ์	7,497

3.  แบบแผนการผลิตของครัวเรือนและการทำเกษตรยั่งยืน

3.1 พื้นที่ทำเกษตรยั่งยืน

พื้นที่เพาะปลูกเฉลี่ย 18 ไร่ต่อครัวเรือน พื้นที่ทำเกษตรยั่งยืน  เฉลี่ย 10  ไร่ต่อครัวเรือน  พื้นที่ป่าเฉลี่ย 1.6 ไร่ต่อครัวเรือน

3.2 การถือครองที่ดิน/เอกสารสิทธิ์

เกษตรกรส่วนใหญ่คือ ร้อยละ 60  ไม่ตอบ  ส่วนที่ตอบพบว่า

ประเภทเอกสารสิทธิ์ ที่มากที่สุด	ร้อยละ
1. โฉนด	27.9
2. สปก.	6.4
3. นส.3	5.7

3.3 แหล่งน้ำเพื่อการเกษตร

เกษตรกรส่วนใหญ่คือ ร้อยละ 55.7 ไม่ตอบ  ส่วนที่ตอบบอกว่าแหล่งน้ำธรรมชาติที่มีความพอเพียง ร้อยละ 39.3  ไม่พอเพียง ร้อยละ 5

ส่วนการขุดสระน้ำเพื่อใช้ประโยชน์ทางการเกษตร สมาชิกส่วนใหญ่จะมีการขุดสระเฉลี่ย 1 สระ / ครัวเรือน  ซึ่งการใช้ประโยชน์ มีผู้ไม่ตอบร้อยละ 35.7 ส่วนที่ตอบบอกว่าใช้เพื่อทำการเกษตร ร้อยละ 34.3 ใช้สอยอื่นๆ ร้อยละ 28.6 และไม่ได้ใช้ประโยชน์ 0.7 สำหรับความพอเพียงของสระน้ำ พบว่ามีผู้ไม่ตอบ ร้อยละ 36.4 ตอบว่าเพียงพอ 27.8 ไม่เพียงพอ 35.7

บ่อบาดาลที่มีเฉลี่ย 0.21 แห่งต่อครัวเรือน โดยการใช้ประโยชน์และความพอเพียง พบว่าส่วนใหญ่คือร้อยละ 82.1 ไม่ตอบ ส่วนที่ตอบพบว่าได้ใช้ทำเกษตร ร้อยละ 8.6 ใช้สอยอื่นๆ ร้อยละ 9.3

3.4 กิจกรรมการผลิต

เกษตรกรส่วนใหญ่มีความต่อเนื่องในการผลิตทั้งการทำนา ปลูกผัก ไม้ผล ไม้ยืนต้น  และการเลี้ยงสัตว์

3.5 เป้าหมายการผลิต

3.5.1 แบ่งตามประเภทผลผลิตได้ดังนี้

(1) ข้าว เกษตรกรส่วนใหญ่ผลิตเพื่อบริโภคและขาย ร้อยละ 87.9

(2) พืชไร่ เกษตรกรส่วนใหญ่ผลิตขาย ร้อยละ 12.1 (มีผู้ไม่ตอบร้อยละ 78.6)

(3) พืชผัก เกษตรกรส่วนใหญ่ผลิตเพื่อบริโภค ร้อยละ 41.4

(4) ไม้ผล เกษตรกรส่วนใหญ่ผลิตเพื่อบริโภค ร้อยละ 37.9 (มีผู้ไม่ตอบร้อยละ 25) 

(5) ไม้ยืนต้น เกษตรกรส่วนใหญ่ผลิตเพื่อบริโภคและขาย ร้อยละ 6.4  (มีผู้ไม่ตอบร้อยละ 83.6)

(6) เลี้ยงสัตว์ เกษตรกรส่วนใหญ่ผลิตเพื่อบริโภคและขาย ร้อยละ 37.9

(7) ปลา เกษตรกรส่วนใหญ่ผลิตเพื่อบริโภค ร้อยละ 31.4 (มีผู้ไม่ตอบร้อยละ 32.9)

3.6 ความเพียงพอของผลผลิต

3.6.1 พบว่าปริมาณผลผลิตเพื่อการบริโภคยังไม่พอเพียง ต้องมีการซื้อเพิ่มเติมทั้งข้าว พืชผัก ไม้ผล เนื้อสัตว์ โดยปริมาณแตกต่างกันดังนี้

(1) ข้าว มีความพอเพียง ร้อยละ 85

(2) พืชผัก  มีความพอเพียง ร้อยละ 62.1

(3) ไม้ผล  มีความพอเพียง ร้อยละ 46.4

(4) ปลา  มีความพอเพียง ร้อยละ  57.1

(5) สัตว์เลี้ยง  มีความพอเพียง ร้อยละ 50

ส่วนการขาย พบว่า เกษตรกรขายข้าวเฉลี่ย 19,773 บาทต่อครัวเรือน รองลงมาคือ สัตว์เลี้ยง 2,752 บาทต่อครัวเรือน และพืชผัก 1,126 บาทต่อครัวเรือน

3.7 การใช้ปุ๋ยเคมี / ปุ๋ยอินทรีย์

พบการใช้ ปุ๋ยเคมี ร้อยละ 71.4

ปุ๋ยอินทรีย์ ร้อยละ 88.6

จุดมุ่งหมายของการใช้ปุ๋ยเคมีเพื่อเร่งการเจริญเติบโต  ส่วนปุ๋ยอินทรีย์ เพื่อบำรุงดิน และเพื่อเร่งความเจริญเติบโต ส่วนค่าใช้จ่าย พบว่า ค่าใช้จ่ายในการใช้ปุ๋ยอินทรีย์มีน้อยกว่าปุ๋ยเคมี แต่ปริมาณการใช้มีมากกว่า

3.8 การใช้สารเคมี  สารธรรมชาติ

เกษตรกรส่วนใหญ่ไม่ตอบคำถามในการใช้สารเคมี และการใช้สารธรรมชาติ

3.9 การใช้พันธุ์พืช/พันธุ์สัตว์

3.9.1 แบ่งตามประเภทพันธุ์ พบว่า

(1) พันธุ์ข้าว ส่วนใหญ่ ร้อยละ 97.9 มีการเก็บพันธุ์เองและแลกเปลี่ยนในชุมชน

(2) พันธุ์พืชไร่ ส่วนใหญ่ไม่ได้ผลิต ส่วนที่ผลิตพบว่ามีการเก็บพันธุ์เอง

(3) พันธุ์พืชผัก ส่วนใหญ่ ร้อยละ 52.8 มีการเก็บพันธุ์เองและแลกเปลี่ยนในชุมชน

(4) พันธุ์ปลา ส่วนใหญ่ไม่มีรายการพันธุ์ ร้อยละ 77.1 ส่วนที่มีจะซื้อหรือได้จากรัฐ ร้อยละ 22.9

(5) พันธุ์สัตว์เลี้ยง  ส่วนใหญ่ไม่มีรายการพันธุ์  ร้อยละ 74.3  ส่วนที่มีจะเก็บและแลกเปลี่ยนในชุมชน

3.10 การใช้แรงงานและเทคโนโลยีในการผลิต

พบค่าใช้จ่ายในการจ้างแรงงานทำนา เฉลี่ย 7,364 บาทต่อครัวเรือน  ซึ่งสูงกว่าค่าใช้จ่ายในการใช้เทคโนโลยี

3.11 การจัดการผลผลิต

ส่วนใหญ่ เกษตรกรจะรวบรวมผลผลิตเพื่อขาย รองลงมาเพื่อการแบ่งปัน  และการนำผลผลิตไปทำบุญ  ส่วนการแปรรูปยังพบค่อนข้างน้อย

3.12 การเป็นสมาชิกองค์กรชุมชนและเครือข่าย

การเป็นสมาชิก เกษตรกรส่วนใหญ่เฉลี่ย 2 องค์กร

การศึกษาดูงาน สมาชิกส่วนใหญ่เฉลี่ย 2 ครั้ง 

ประสบการณ์การทำงานร่วม ส่วนใหญ่มี 1 ครั้ง 

การได้รับการสนับสนุนปัจจัยการผลิต ส่วนใหญ่ได้รับ 2 ปัจจัย