ภูมินิเวศน์ภูกามยาว (พะเยา)

1.  สภาพพื้นที่เป้าหมาย

1.1 ลักษณะภูมิประเทศ

พื้นที่ส่วนใหญ่ของจังหวัดพะเยาเป็นที่ราบสูงและภูเขา มีระดับความสูงตั้งแต่ 300–1,550 เมตรจากระดับน้ำทะเล มีเทือกเขาอยู่ทางทิศตะวันตก ตะวันออกเฉียงเหนือ ตะวันออกเฉียงใต้ และตอนกลางของจังหวัด มีเนื้อที่รวมประมาณ 6,334.978 ตารางกิโลเมตร หรือประมาณ 3,959,413 ไร่ มีพื้นที่ขนาดใหญ่เป็นลำดับที่ 15 ของภาคเหนือและมีพื้นที่ป่าไม้ (จากภาพถ่ายดาวเทียม ปี พ.ศ. 2538) ประมาณ 1,800,000 ไร่ หรือร้อยละ 46.00 ของพื้นที่จังหวัด สภาพป่าเป็นป่าดงดิบและป่าเบญจพรรณ ไม้ที่สำคัญ ได้แก่ ไม้สัก ไม้ประดู่ ไม้มะค่า ไม้ชิงชัน ไม้ยาง ไม้เต็ง ไม้รัง ฯลฯ จังหวัดพะเยามีพื้นที่อยู่ทั้งในเขตลุ่มน้ำโขง และลุ่มน้ำเจ้าพระยา

1.2  ลักษณะภูมิอากาศ แบ่งออกได้เป็น  3  ฤดู  คือ

1.2.1 ฤดูร้อน อยู่ระหว่างเดือนมีนาคมถึงเดือนพฤษภาคม อากาศร้อนจัดในเดือนเมษายน2542 อุณหภูมิสูงสุดวัดได้ 39.8 องศาเซลเซียส

1.2.2 ฤดูฝน อยู่ระหว่างเดือนพฤษภาคมถึงเดือนตุลาคม ฝนตกหนาแน่นในเดือนมิถุนายนถึงเดือนกันยายน  ฝนตกเฉลี่ยตลอดในปี 2542 ประมาณ 1,174.2 มิลลิเมตร มีวันฝนตกเฉลี่ย 97.85 วัน

1.2.3 ฤดูหนาว อยู่ระหว่างเดือนพฤศจิกายนถึงเดือนกุมภาพันธ์ อากาศหนาวจัดในเดือนธันวาคมและเดือนมกราคม อุณหภูมิเฉลี่ยต่ำสุดในปี 2542 วัดได้ 2.4 องศาเซลเซียสในเดือนธันวาคม

2.  ลักษณะทางสังคมและเศรษฐกิจของพื้นที่เป้าหมาย

2.1 ลักษณะทางสังคม

2.1.1 เพศและสถานภาพของสมาชิกโครงการนำร่องฯ  ภูมินิเวศน์น์ภูกามยาว (พะเยา)

ตารางที่ 1 เพศและสถานภาพของสมาชิกโครงการฯ

ชื่อกลุ่ม	เพศ			สถานภาพ
	ชาย	หญิง	รวม	โสด	สมรส	รวม
กลุ่มเกษตรกรรมทางเลือกบ้านต๋อม-สันป่าม่วง	5	1	6	1	5	6
กลุ่มเกษตรกรรมยั่งยืนบ้านต๊ำม่อน	6	-	6	-	6	6
กลุ่มเพื่อนเพื่อสิ่งแวดล้อม	11	-	11	-	11	11
กลุ่มเกษตรกรรมทางเลือกแม่ใจ	19	-	19	-	19	19
รวม	41	1	42	1	41	42
คิดเป็นร้อยละ	97.62	2.38	100	2.38	97.62	100

จากตาราง พบว่าสมาชิกโครงการนำร่องฯ ภูมินิเวศน์ภูกามยาว (พะเยา) มีสมาชิกทั้งหมด 42  คน แยกเป็นชาย 41  คน หญิง 1 คน คิดเป็นร้อยละ 97.62 และ 2.38  ตามลำดับ หากแยกจำนวนสมาชิกโครงการนำร่องฯ  เป็นกลุ่มสามารถสรุปได้ดังนี้

(1) กลุ่มเกษตรกรรมทางเลือกบ้านต๋อม-สันป่าม่วง มีสมาชิกทั้งหมด 6 คน เป็นชาย 5 คน หญิง 1  คน

(2) กลุ่มเกษตรกรรมยั่งยืนบ้านต๊ำม่อน มีสมาชิกทั้งหมด 6 คน เป็นชายทั้งหมด

(3) กลุ่มเพื่อนเพื่อสิ่งแวดล้อม  มีสมาชิกทั้งหมด 11  คน เป็นชายทั้งหมด

(4) กลุ่มเกษตรกรรมทางเลือกแม่ใจ  มีสมาชิกทั้งหมด 19 คน  เป็นชายทั้งหมด

สถานภาพของสมาชิกโครงการนำร่องฯ ส่วนใหญ่มีสถานภาพสมรส จำนวน 41 คน คิดเป็นร้อยละ 97.62  และสถานภาพโสด จำนวน 1 คน (สมาชิกกลุ่มเกษตรกรรมทางเลือกบ้านต๋อม-สันป่าม่วง) คิดเป็นร้อยละ 2.38

2.1.2 อายุของสมาชิกโครงการนำร่องฯ  ภูมินิเวศน์  ภูกามยาว (พะเยา)

ตารางที่  2 อายุของสมาชิกโครงการนำร่องฯ

ชื่อกลุ่ม	จำนวน	อายุ (ปี)
		น้อยสุด	มากสุด	เฉลี่ย
กลุ่มเกษตรกรรมทางเลือกบ้านต๋อม-สันป่าม่วง	6	38	62	50.67
กลุ่มเกษตรกรรมยั่งยืนบ้านต๊ำม่อน	6	37	68	49.33
กลุ่มเพื่อนเพื่อสิ่งแวดล้อม	11	29	47	36.36
กลุ่มเกษตรกรรมทางเลือกแม่ใจ	19	33	57	45.89
รวม	42	29	68	44.57

ตารางที่  3 ช่วงอายุของสมาชิกโครงการนำร่องฯ

ช่วงอายุ	จำนวน	ร้อยละ
29 - 38  ปี	13	30.95
39 - 48  ปี	16	38.10
49 - 58  ปี	11	23.19
59 - 68  ปี	2	4.76
รวม	42	100.00

จากตารางที่ 2 และ 3 อายุของสมาชิกโครงการนำร่องฯ ปรากฏว่าสมาชิกส่วนใหญ่ที่เข้าร่วมโครงการฯ  มีอายุช่วง 39–48 ปี  คิดเป็นร้อยละ 38.10 และมีอายุเฉลี่ย 44.57 ปี หรือประมาณ 45 ปี ซึ่งเมื่อพิจารณาดูแล้วจะเห็นว่าช่วงอายุดังกล่าวเป็นช่วงวัยกำลังทำงาน ร่างกายยังแข็งแรงพอที่จะทำการเกษตรและสร้างฐานะความมั่นคงให้แก่ครอบครัว ซึ่งต่างจากกลุ่มที่มีอายุในช่วง 59–68 ปี เป็นกลุ่มที่มีน้อยที่สุด  เพียงร้อยละ  4.76  และในสมาชิกทั้งหมด  42  คน  พบว่าสมาชิกที่มีอายุน้อยสุด  29  ปี (สมาชิกกลุ่มเพื่อนเพื่อสิ่งแวดล้อม)  และอายุมากที่สุด  68  ปี  (สมาชิกกลุ่มเกษตรกรรมยั่งยืนบ้านต๊ำม่อน)

2.1.3 ระดับการศึกษาของสมาชิกโครงการนำรองฯ  ภูมินิเวศน์  ภูกามยาว (พะเยา)

ตารางที่  4  ระดับการศึกษาของสมาชิกโครงการฯ

ชื่อกลุ่ม	ระดับการศึกษา
	ประถมศึกษา	มัธยมต้น	มัธยมปลาย/ปวช.	รวม
กลุ่มเกษตรกรรมทางเลือกบ้านต๋อม-สันป่าม่วง	4	1	1	6
กลุ่มเกษตรกรรมยั่งยืนบ้านต๊ำม่อน	3	2	1	6
กลุ่มเพื่อนเพื่อสิ่งแวดล้อม	6	2	3	11
กลุ่มเกษตรกรรมทางเลือกแม่ใจ	13	3	3	19
รวม	26	8	8	42
คิดเป็นร้อยละ	61.90	19.05	19.05	100

จากตาราง ระดับการศึกษาของสมาชิกโครงการนำร่องฯ ปรากฎว่าสมาชิกส่วนใหญ่มีระดับการศึกษาอยู่ในระดับการศึกษาประถมศึกษาร้อยละ 61.90 (และจากการสำรวจโดยการสอบถามโดยตรงจากกลุ่มสมาชิกโครงกาฯ ส่วนใหญ่จบชั้นประถมศึกษาปีที่ 4 ทั้งนี้เนื่องจากการศึกษาภาคบังคับในอดีตอยู่ในระดับประถมศึกษาปีที่ 4) รองลงมาคือ ระดับมัธยมศึกษาตอนต้น และมัธยมศึกษาตอนปลาย /ปวช. เท่ากัน คิดเป็นร้อยละ 19.05

2.1.4 จำนวนสมาชิกในครัวเรือนและแรงงานในภาคการเกษตร

ตารางที่  5  แสดงจำนวนสมาชิกในครัวเรือนและแรงงานในภาคการเกษตร

ชื่อกลุ่ม	จำนวนสมาชิก ในครัวเรือน	จำนวนแรงงาน ในภาคการเกษตร
กลุ่มเกษตรกรรมทางเลือกบ้านต๋อม-สันป่าม่วง
น้อยสุด	2	1
มากสุด	7	3
เฉลี่ย	3.83	2
กลุ่มเกษตรกรรมยั่งยืนบ้านต๊ำม่อน
น้อยสุด	2	2
มากสุด	4	2
เฉลี่ย	3	2
กลุ่มเพื่อนเพื่อสิ่งแวดล้อม
น้อยสุด	3	2
มากสุด	6	4
เฉลี่ย	4	2.27
กลุ่มเกษตรกรรมทางเลือกแม่ใจ
น้อยสุด	2	2
มากสุด	7	4
เฉลี่ย	4.11	2.26
รวม
น้อยสุด	2	1
มากสุด	7	4
เฉลี่ย	3.88	2.19

จากตาราง เมื่อพิจารณาถึงจำนวนสมาชิกในครัวเรือนของสมาชิกโครงการนำร่องฯ แต่ละครอบครัวแล้ว พบว่าสมาชิกในครัวเรือนน้อยสุด 2 คน (ครัวเรือนในกลุ่มเกษตรกรรมทางเลือกบ้านต๋อม- สันป่าม่วง กลุ่มเกษตรกรรมยั่งยืนบ้านต๊ำม่อน และกลุ่มเกษตรกรรมทางเลือกแม่ใจ) และมากที่สุด 7 คน (ครัวเรือนในกลุ่มเกษตรกรรมทางเลือกบ้านต๋อม-สันป่าม่วง และกลุ่มเกษตรกรรมทางเลือกบ้านแม่ใจ) โดยเฉลี่ยมีจำนวนสมาชิก 3.88 คน หรือประมาณ 4 คน (จากการสำรวจโดยการสอบถามโดยตรงจากกลุ่มสมาชิกโครงการ ครัวเรือนที่มีสมาชิก 4 คน ประกอบด้วย พ่อ แม่ และบุตร 2 คน ซึ่งถือว่าปัจจุบันครอบครัวของเกษตรกรส่วนใหญ่มีลักษณะเป็นครอบครัวเดี่ยว)

สำหรับแรงงานในภาคการเกษตรของครัวเรือนสมาชิกโครงการนำร่องฯ โดยเฉลี่ย 2.19  คน หรือประมาณ 2 คน (ซึ่งจากการสำรวจพบว่าแรงงานในภาคการเกษตร ส่วนใหญ่เป็นหัวหน้าครอบครัวและภรรยา) และจำนวนแรงงานภาคการเกษตร น้อยที่สุด 1 คน และมากที่สุด 4  คน

2.2 ลักษณะทางเศรษฐกิจ

2.2.1 รายได้จากการขายผลผลิตภาคการเกษตร

ตารางที่  6 รายได้จากการขายผลผลิตภาคการเกษตร

ประเภทผลผลิต ภาคการเกษตร	จำนวน (ราย)	คิดเป็น ร้อยละ	รายได้ (บาท/ปี)
			น้อยสุด	มากสุด	รายได้รวม	เฉลี่ย
ข้าว	33	78.57	2,300	71,400	997,570	30,229.33
พืชไร่	8	19.05	1,300	24,800	70,100	8,762.50
พืชผัก	18	42.86	60	60,000	149,910	8,328.33
ไม้ผล	26	61.90	150	200,000	1,151,200	44,276.92
สัตว์เลี้ยง	16	38.10	500	61,000	141,410	8,838.13
ปลา	19	45.24	300	8,000	43,200	2,273.68
อื่น ๆ	2	4.76	2,000	4,500	6,500	3,250
รวมรายได้/ครัวเรือน	42	100	800	230,500	2,559,890	60,949.76

(หมายเหตุ : ในแต่ละครัวเรือนของสมาชิกโครงการนำร่องฯ สามารถขายผลผลิตได้หลายประเภท)

จากตาราง เมื่อพิจารณาถึงระดับรายได้ของสมาชิกโครงการนำร่องฯ จากการขายผลผลิตภาคการเกษตร สมาชิกจำนวน 42 คน (ร้อยละ 100) มีรายได้จากการขายผลผลิตทางการเกษตรรวม 2,559,890 บาท รายได้เฉลี่ย 60,949.76 บาท/ปี/ครัวเรือน และรายได้จากการขายผลผลิตต่อครัวเรือนน้อยสุด 800 บาท/ปี และมากสุด 230,500 บาท/ปี หากพิจารณาแต่ละประเภทปรากฏว่าสมาชิกส่วนใหญ่มีรายได้จากการขายผลผลิตประเภทข้าว และรองลงมาประเภทไม้ผล คิดเป็นร้อยละ 78.57 และ 61.90 ตามลำดับ ส่วนรายได้จากผลผลิตประเภทพืชไร่ และอื่น ๆ (การเพาะเห็ด การขายครั่งจากต้นก้ามปู) มีจำนวนน้อยคิดเป็นร้อยละ 19.05 และ 4.76 ตามลำดับ และเมื่อพิจารณาร่วมกับรายได้ที่ได้รับจากการขายผลผลิตทางการเกษตรแล้ว พบว่าสมาชิกโครงการนำร่องฯ มีรายได้จากการขายไม้ผลมากสุดเฉลี่ย 44,276.92 บาท/ปี/ครัวเรือน รองลงมาจากการขายข้าวเฉลี่ย 30,229.33 บาท/ปี/ครัวเรือน และรายได้น้อยสุดจากการขายปลาเฉลี่ย  3,250 บาท/ปี/ครัวเรือน

แต่หากพิจารณารายได้จากการขายผลผลิตของแต่ละกลุ่ม (ดังตารางที่ 7) พบว่า

กลุ่มเกษตรกรรมทางเลือกบ้านต๋อม-สันป่าม่วง ส่วนใหญ่มีรายได้จากการขายผลผลิตทางการเกษตรประเภทพืชผัก รายได้เฉลี่ย  22,770  บาท/ ปี

กลุ่มเกษตรกรรมยั่งยืนบ้านต๊ำม่อน  ส่วนใหญ่มีรายได้จากการขายผลผลิตทางการเกษตรประเภทข้าว  รายได้เฉลี่ย  23,164  บาท/ปี

กลุ่มเพื่อนเพื่อสิ่งแวดล้อม  ส่วนใหญ่มีรายได้จากการขายผลผลิตทางการเกษตรประเภทไม้ผล  รายได้เฉลี่ย  69,181.82  บาท/ปี

กลุ่มเกษตรกรรมทางเลือกแม่ใจ  ส่วนใหญ่ทำนาข้าวมากที่สุดถึงร้อยละ  97.74 (18 ราย) คิดเป็นรายได้เฉลี่ย  40,213  บาท/ปี แต่สมาชิกมีรายได้จากการขายผลผลิตทางการเกษตรประเภทไม้ผลมากที่สุด รายได้เฉลี่ย  51,171.43  บาท/ปี

ตารางที่  7 แสดงรายได้ผลผลิตทางการเกษตรโดยเฉลี่ย/ปี  (แยกตามกลุ่ม)

ประเภท	กลุ่มที่ 1		กลุ่มที่ 2		กลุ่มที่ 3		กลุ่มที่ 4
	จำนวน	รายได้	จำนวน	รายได้	จำนวน	รายได้	จำนวน	รายได้
ข้าว	3	12,733.33	5	23,164	7	17,100	18	40,213
พืชไร่	1	10,000	1	7,000	2	4,850	4	10,850
พืชผัก	5	22,770	3	2,500	8	3,125	2	1,780
ไม้ผล	4	5,850	4	2,150	11	69,181.82	7	51,171.43
สัตว์เลี้ยง	3	18,913.33	4	1,950	1