<<กลับหน้าแรก | หน้ารวมหัวข้อบทความที่ผ่านมา

โดย กลุ่มศึกษาข้อตกลงเขตการค้าเสรีภาคประชาชน (FTA WATCH)

ความเป็นมา
เกษตรกรรมมีความสำคัญอย่างยิ่งต่อประเทศ ในฐานะที่เป็นภาคที่เกี่ยวข้อง โดยตรงกับเกษตรกรซึ่งเป็นประชาชนกลุ่มใหญ่ที่สุดของประเทศ เป็นภาคที่รองรับระบบความมั่นคงทางอาหาร และเป็นฐานรากของระบบเศรษฐกิจไทยมาช้านาน โดยปัจจุบันประเทศไทยเป็นผู้ส่งออกสินค้าเกษตรเป็นอันดับที่สิบห้าของโลก

ก่อนหน้ารัฐบาลมีนโยบายในการทำจัดทำข้อตกลงเขตการค้าเสรีกับประเทศต่างๆ เช่น กับออสเตรเลีย จีน ญี่ปุ่น และสหรัฐอเมริกานั้น ประเทศไทยได้เปิดรับการเปิดเสรีการเกษตรภายใต้ข้อตกลงทางการเกษตร (Agreement on Agriculture) ในฐานะประเทศสมาชิกขององค์การการค้าโลก (World Trade Organization) ในปี พ.ศ.2537

โดยมาตรการหลัก 3 ด้าน ที่ถูกกำหนดขึ้นภายใต้กรอบการเปิดเสรีขององค์การการค้าโลก ประกอบด้วย

(1) การเปิดตลาด หมายถึง การลดอัตราภาษีนำเข้า และการเปลี่ยนมาใช้มาตรการโควตาภาษีแทนการจำกัดการนำเข้า ซึ่งจะทำให้มีการกำหนดโควตาการนำเข้าสินค้าเกษตรจำนวน 23 รายการ เช่น ข้าว กระเทียม ถั่วเหลือง ข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ โดยหากปริมาณการนำเข้าไม่เกินกว่าปริมาณโควตาที่กำหนดจะเสียภาษีในอัตราที่ต่ำ แต่หากนำเข้าเกินกว่าปริมาณโควตาที่กำหนดจะต้องเสียภาษีในอัตราที่สูงขึ้นหรือมีการเก็บค่าธรรมเนียมพิเศษ

(2) การลดการอุดหนุนภายในประเทศ หมายถึง การลดงบประมาณที่ใช้ในการแทรกแซงราคาสินค้าเกษตร รวมถึงสินเชื่อต่างๆ ที่ก่อให้เกิดการบิดเบือนกลไกตลาดและราคา

(3) การลดการอุดหนุนการส่งออก หมายถึง การลดงบประมาณที่ใช้ในการส่งเสริมการส่งออก เช่น เงินกู้ปลอดดอกเบี้ยเพื่อการส่งออก (Packing credit) ทั้งนี้ หากประเทศใดไม่มีได้ให้การอุดหนุนอยู่ก่อนแล้วก็จะไม่สามารถให้การอุดหนุนได้ ดังกรณีของประเทศไทยที่ไม่ได้แจ้งการอุดหนุนการส่งออกจึงทำให้เสียสิทธิในการอุดหนุนการส่งออกไปโดยปริยาย

อย่างไรก็ตามในกรณีการจัดทำข้อตกลงเขตการค้าเสรีนั้น จะมีการเจรจากันเฉพาะการเปิดตลาดเท่านั้นแต่ไม่รวมถึงการลดการอุดหนุนภายใน และการอุดหนุนการส่งออก ซึ่งจะทำให้ประเทศไทยตกเป็นฝ่ายเสียเปรียบในกรณีที่จัดทำข้อตกลงเขตการค้าเสรีกับประเทศที่มีการอุดหนุนเป็นจำนวนมากเช่น สหรัฐอเมริกา ญี่ปุ่น ยุโรป ออสเตรเลีย และนิวซีแลนด์ เป็นต้น

ตัวอย่างเช่น กฎหมายการเกษตรและการลงทุนในชนบทของสหรัฐอเมริกา (Farm Security and Rural Investment Act 2002) ทำให้มีการอุดหนุนภาคเกษตรเป็นมูลค่ากว่า 180,000 ล้านเหรียญสหรัฐ หรือ 7.2 ล้านล้านบาท ไปจนถึงปี พ.ศ.2554 และจะทำให้ราคาสินค้าเกษตรในตลาดโลกที่สหรัฐอเมริกาเป็นผู้ส่งออกหลักถูกลง เช่น ข้าว ข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ ถั่วเหลือง มีราคาต่ำมาก

เนื้อหาในข้อตกลงเขตการค้าเสรี

1. ข้อตกลงเขตการค้าเสรีไทย-จีน มีผลแล้วในส่วนของสินค้าที่สามารถตกลงกันได้ก่อน (Early Harvest) คือสินค้าในหมวดผักและผลไม้ โดยมีผลตั้งแต่ วันที่ 1 ตุลาคม 2546 เป็นต้นมา

สาระสำคัญของความตกลงครอบคลุมเรื่องการลดภาษีสินค้าผักและผลไม้ทุกรายการ ให้เหลือ 0%ตามพิกัดศุลกากรตอนที่ 07-08 (116 รายการ ตามพิกัดศุลกากร 6 หลัก)

2. ข้อตกลงเขตการค้าเสรีไทย-ออสเตรเลีย มีผลบังคับใช้แล้วในวันที่ 1 มกราคม2548

สำหรับสินค้าเกษตรของประเทศไทยที่จะลดภาษีเป็นศูนย์ทันทีประกอบไปด้วยธัญพืช เส้นใยใช้ในการทอ ครั่ง โกโก้ .เป็นต้น

สินค้าเกษตรที่จะทยอยลดภาษีเป็นศูนย์ภายใน 2553 (5 ปี) ได้แก่ ผัก และผลไม้

สินค้าอ่อนไหวของไทย จะค่อยๆ ทยอยลดภาษีเป็นศูนย์ใน 10-20 ปี ได้แก่ นมข้น บัตเตอร์มิลค์ น้ำผึ้ง ส้ม องุ่น มันฝรั่งปรุงแต่ง ไวน์ แอลบูมิน เนื้อ นม หางนม เนย เนยแข็ง เครื่องในสัตว์ มันฝรั่ง น้ำตาล กาแฟ ข้าวโพด ชา นมและครีม

การเปิดเสรีดังกล่าวให้กับออสเตรเลียจะแลกกับการที่ออสเตรเลียลดภาษีสำหรับรถยนต์ขนาดเล็ก ชิ้นส่วนยานยนต์ การเปิดตลาดในธุรกิจซ่อมรถยนต์ บริการมือถือและดาวเทียม เป็นต้น

3. ข้อตกลงเขตการค้าเสรีไทย-สหรัฐอเมริกา การเจรจากำลังดำเนินการอยู่โดยคาดว่าจะแล้วเสร็จภายในปี 2548 และจะลงนามได้ภายในปี 2549

ประเทศไทยต้องเปิดตลาดสินค้าเกษตรของไทย โดยเฉพาะอย่างยิ่งข้าวโพด ถั่วเหลือง มันฝรั่ง และอื่นๆ แลกกับการที่สหรัฐจะลดการกีดกันการส่งออกไก่ กุ้ง และอาหารทะเลจากประเทศไทย
สหรัฐสามารถลงทุนในประเทศไทยในทุกด้าน รวมทั้งด้านการเกษตร และการใช้ประโยชน์จากทรัพยากรธรรมชาติ โดยได้สิทธิเท่ากับคนไทยทุกประการ

อเมริกาเรียกร้องให้ไทยเปิดตลาดสินค้าจีเอ็มโอของสหรัฐ โดยต้องอนุญาตให้มีการปลูกพืชจีเอ็มโอในประเทศไทย รวมทั้งผลักดันให้ไทยยอมรับกฎหมายสิทธิบัตรในสิ่งมีชีวิต และยอมรับกฎหมายให้สิทธิผูกขาดเรื่องพันธุ์พืชตามมาตรฐานของสหรัฐ (กรุณาอ่านเพิ่มเติมจาก ข้อตกลงเขตการค้าเสรีไทย-สหรัฐ กับผลกระทบที่มีต่อพันธุ์พืชและทรัพยากรชีวภาพ)

ผลกระทบที่มีต่อเกษตรกรไทย

1. เกษตรกรไทยหลายล้านคนต้องล่มสลาย
การเปิดเสรีสินค้าเกษตรโดยเฉพาะอย่างยิ่งกับประเทศจีน ออสเตรเลีย นิวซีแลนด์ และสหรัฐอเมริกาจะทำให้เกษตรกรไทยหลายล้านคนสูญเสียอาชีพ เนื่องจากสินค้าประเภทเดียวกันเช่น ผักและผลไม้เมืองหนาว เนื้อ นมและผลิตภัณฑ์นม ข้าวโพด ถั่วเหลือง จากกลุ่มประเทศดังกล่าวมีราคาถูกกว่าประเทศไทยมาก ทั้งนี้เนื่องจากมาตรการอุดหนุนของรัฐบาลต่างประเทศและเหตุผลอื่นๆ

[1] การเปรียบเทียบนี้ทำภายใต้เงื่อนไขที่ราคาสินค้าเกษตรมีราคาขึ้นลงตลอดทั้งปี และแปรผันไปตามระดับคุณภาพของสินค้า และความแตกต่างของตลาด

ขณะนี้เกษตรกรไทยที่ปลูกผัก ผลไม้เมืองหนาว หอมและกระเทียมต่างได้รับผลกระทบจากการเปิดเสรีแล้ว โดยขณะนี้พื้นที่ปลูกพืชเหล่านี้ลดลงแล้วกว่า 1 ใน 3 ทั้งๆที่เพิ่งลงนามเอฟทีเอกับประเทศจีนได้ไม่นาน และหากรัฐบาลไทยยังไม่ทบทวนนโยบายการทำเอฟทีเอกับประเทศต่างๆ เกษตรกรไทยจะประสบชะตากรรมเดียวกันกับเกษตรกรในประเทศเม็กซิโก ซึ่งต้องสูญเสียอาชีพกลายเป็นแรงงานอพยพนับล้านๆคน

2. ความมั่นคงทางอาหารและระบบเกษตรกรรมและเศรษฐกิจแบบพอเพียงถูกทำลาย

สินค้าเกษตรกรรมราคาถูกจากต่างประเทศจะทำให้เกษตรกรที่ปลูกถั่วเหลือง ข้าวโพด เลี้ยงวัว ตลอดจนผักและผลไม้หลายชนิดต้องสูญเสียอาชีพ ส่งผลกระทบต่อระบบความมั่นคงทางอาหารเพราะต้องพึ่งพาอาหารจากต่างประเทศ ในขณะที่การลดพื้นที่การปลูกถั่วเหลือง และการเลี้ยงวัวและควาย เป็นการทำลายระบบเกษตรกรรมยั่งยืนเนื่องจากกิจกรรมเกษตรดังกล่าวเป็นเป็นการเพิ่มพูนความอุดมสมบูรณ์ของดินและเป็นห่วงโซ่สำคัญในระบบนิเวศเกษตรของประเทศ

ราคาสินค้าเกษตรที่ถูกลงไม่ได้หมายความผู้บริโภคจะบริโภคอาหารในราคาถูกไม่ ประสบการณ์ของประเทศเม็กซิโกพบว่า แม้ราคาข้าวโพดจากอเมริกาถูกกว่าข้าวโพดของชาวไร่เม็กซิกันครึ่งต่อครึ่ง แต่ราคา “ทอร์ทิลญ่า” แป้งข้าวโพดซึ่งเป็นอาหารหลักของพวกเขากลับมีราคาแพงขึ้นถึง 300% ในช่วง 10 ปีของการลงนามเอฟทีเอกับสหรัฐอเมริกา

ข้อเสนอแนะ

1. เกษตรกรไทยและประชาชนไทยทุกส่วนต้องไม่ยินยอมให้รัฐบาลลดภาษีสินค้าเกษตรอื่นๆอีกต่อไปภายใต้การเจรจาเอฟทีเอไทย-สหรัฐฯ

เนื่องจากการลดภาษีสินค้าเกษตรให้กับสหรัฐในขณะที่รัฐบาลสหรัฐสนับสนุนเงินจำนวนมหาศาลให้กับเกษตรกรของตนนั้นเป็นการค้าที่ไม่เป็นธรรม พึงตระหนักว่าเกษตรกรไม่ใช่เครื่องจักรแต่เป็นมนุษย์ที่มีชีวิตเช่นคนกลุ่มอื่นๆ ผลผลิตจากการเกษตรไม่ใช่เป็นแค่เพียงสินค้า แต่คืออาหารที่หล่อเลี้ยงชีวิตและเป็นรากฐานความมั่นคงของประเทศ และเกษตรกรรมมิได้มีความหมายเพียง”อาชีพ”เท่านั้น หากแต่เเป็นวิถีชีวิตและเป็นส่วนหนึ่งของวัฒนธรรมของเรา

2. จัดตั้งกองทุนชดเชยเพื่อฟื้นฟูอาชีพให้แก่เกษตรกรที่ปลูกผัก ผลไม้เมืองหนาว โคเนื้อ โคนม และเกษตรกรกลุ่มอื่นๆที่ได้รับผลกระทบจากการทำเอฟทีเอ

กองทุนดังกล่าวไม่ควรนำรายได้จากภาษีของคนส่วนใหญ่ แต่นำมาจากภาษีจากกลุ่มธุรกิจที่ได้ประโยชน์จากการลงนามเอฟทีเอ เช่น จากธุรกิจอาหารสัตว์ ธุรกิจรถยนต์และชิ้นส่วนยานยนต์ กิจการโทรคมนาคม เป็นต้น ทั้งนี้มาตรการและแนวทางการเยียวยาความเสียหายนั้นต้องเป็นไปตามข้อเสนอและโดยได้รับความเห็นชอบจากเกษตรกรที่ได้รับผลกระทบ