<<กลับหน้าแรก | หน้ารวมหัวข้อบทความที่ผ่านมา

กระแสการต่อต้านร่างกฎหมายที่จะเก็บเงินบำรุงจากผู้ประกอบธุรกิจจากการผลิต จำหน่าย และนำเข้าผลิตภัณฑ์เคมีทางการเกษตร มาใช้เป็นกองทุนสำหรับการส่งเสริมและพัฒนาระบบเกษตรกรรมยั่งยืนในสังคมไทย ที่ชื่อว่า “ร่างพระราชบัญญัติกองทุนส่งเสริมและพัฒนาระบบเกษตรกรรมยั่งยืน พ.ศ. ....” ได้ถูกนำเสนอผ่านสื่อมวลชนอย่างต่อเนื่อง นับตั้งแต่มีการประชุมรับฟังความคิดเห็นสาธารณะในร่างดังกล่าว เมื่อวันที่ 18 กรกฎาคม 2550 ที่ผ่านมา อาทิเช่น “ภาษีปุ๋ย ภาษีบาป! อนันต์ ดาโลดม วิพากษ์ร่าง พ.ร.บ.ใหม่ของ ก.เกษตรฯ” (อปท.นิวส์ 21 ก.ค. 50) “ก.ม.เก็บภาษีปุ๋ย-ยาส่อเค้าวุ่น ล่าล้านชื่อส่ง ธีระ” (ฐานเศรษฐกิจ ฉบับที่ 2237 22 ก.ค. - 25 ก.ค. 2550) “นายทุนปุ๋ย-ยาเคมี บุกยื่น นายกฯ ค้าน ร่าง พรบ.เก็บภาษีปุ๋ย” (กรุงเทพธุรกิจออนไลน์ 16 ส.ค. 2550) เป็นต้น รวมทั้งมีการเคลื่อนไหวในหลายลักษณะจากกลุ่มผู้ประกอบการธุรกิจปุ๋ย-สารเคมี นักวิชาการบางส่วน และกลุ่มเกษตรกรจำนวนหนึ่ง เพื่อต่อต้านร่างกฎหมายฉบับนี้ ไม่ว่าจะเป็นการจัดเวทีเพื่อคัดค้านร่างกฎหมาย การชุมนุมประท้วงกดดันกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ การยื่นหนังสือประท้วงคัดค้านรัฐบาล ไปจนถึงการประกาศล่ารายชื่อ 1 ล้านคน พร้อมกับขู่ว่าจะมีการประท้วงใหญ่ทั่วประเทศ

นับเป็นกระแสที่น่าตื่นตระหนกเป็นอย่างยิ่ง!

สภาพดังกล่าวทำให้คนในสังคมไทยเริ่มเกิดคำถามว่าแท้จริงแล้วที่มาที่ไปของเรื่องราวเป็นอย่างไร ข้อเท็จจริงที่เกิดขึ้นคืออะไร ร่างกฎหมายฉบับนี้มันเลวร้ายอย่างที่กลุ่มต่อต้านกล่าวหาจริงหรือไม่ บทความชิ้นนี้จะนำเสนอให้ทราบกัน...

ความจำเป็นของกฎหมาย : การกอบกู้เกษตรกรรมยั่งยืนในกระแสทุนครอบโลก

สังคมไทยในช่วงที่ผ่านมาค้นพบแล้วว่าการพัฒนาประเทศตามแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติตั้งแต่ฉบับแรกเมื่อปี 2504 เป็นต้นมา จนถึงบัดนี้ประชาชนส่วนใหญ่โดยเฉพาะอย่างยิ่งเกษตรกรและชุมชนท้องถิ่นในชนบทได้รับผลกระทบจากการพัฒนายิ่งกว่าจะได้รับประโยชน์ วิถีเกษตรกรรมดั้งเดิมซึ่งเป็นวิถีแห่งการพึ่งตนเอง สอดคล้องกับสภาพสังคมและอยู่เคียงคู่กับนิเวศวัฒนธรรมไทยก็ถูกทำลายลงไปทุกขณะ ระบบการผลิตกลายเป็นเกษตรเพื่อการค้า มุ่งผลิตพืชชนิดใดชนิดหนึ่งใช้พืชพันธุ์ใหม่ที่ค้นพบร่วมกับการใช้ปุ๋ยเคมีและสารเคมีจำนวนมาก เพื่อตอบสนองต่อความต้องการของตลาดส่งออกเป็นสำคัญ

อาหารที่เราบริโภคทุกวันนี้นับวันก็ยิ่งจะตกอยู่ในมือของผู้ผลิตรายใหญ่ของโลก การผูกขาดด้วยระบบทุนและระบบตลาดกลายเป็นแต้มต่อที่ทำให้ผู้ผลิตรายย่อยพ่ายแพ้ลงไปทุกขณะ ยิ่งเมื่อรวมกับการครอบงำอำนาจรัฐด้วยผลประโยชน์มหาศาล กฎหมายซึ่งควรจะเป็นที่พึ่งสุดท้ายของสังคมก็กลายเป็นอาวุธที่กลับมาทำร้ายประชาชน

สภาพดังกล่าวนำพาสังคมไปสู่ทิศทางใด การผลิตอาหารที่ละเลยต่อวิถีชีวิตและทำลายสิ่งแวดล้อม การตลาดที่แปลกแยกผู้บริโภคกับผู้ผลิต ขณะที่เกษตรกรรายย่อยในกระแสทุนต้องยากจนลงทุกขณะ และกำลังกลายเป็นลูกจ้างของนายทุน ผู้บริโภคเองก็ถูกชี้นำให้บริโภคอาหารที่ขาดความหลากหลาย ไม่ต้องพูดถึงว่าอาหารที่บริโภคจะแน่ใจได้อย่างไรว่ามีความปลอดภัย ส่วนผู้มีอำนาจในสังคมกลับเทิดทูนระบบการค้าเสรีที่ไม่เคยเห็นหัวคนจน มุ่งหวังกอบโกยทรัพยากรทุกประเภท และสังกัดเดียวที่ยึดถือคือเงินตรา

การเกษตรและการบริโภคที่ทำให้คนอยู่ร่วมกันได้อย่างมีความสุขนับวันจะผุกร่อน

และคำว่า “อธิปไตยทางอาหาร” ก็คงเป็นได้แค่ความฝัน...

สิ่งเลวร้ายดังกล่าวอาจไม่เกิดขึ้น สังคมเริ่มตื่นตัวตอบรับกระแสคุกคามเหล่านี้บ้างแล้ว การกอบกู้ขบวนการด้านเกษตรกรรมยั่งยืนในสังคมไทยจึงเป็นทางออกหนึ่ง เพราะเกษตรกรรมยั่งยืนเป็นมากกว่าการผลิตแต่เป็นวิถีชีวิตของเกษตรกร สร้างให้เกิดความเกื้อกูลระหว่างคนกับสิ่งแวดล้อม อนุรักษ์ความหลากหลายทางพันธุกรรมและสร้างระบบอาหารที่มีความหลากหลาย ปลอดภัยจากสารพิษสารเคมี ทำให้ผู้บริโภคภายใต้ระบบเกษตรกรรมยั่งยืนมีชีวิตและสุขภาวะที่ดี และที่สำคัญความสัมพันธ์ในระบบนี้คือสิ่งที่ใช้ต่อกรกับกระแสทุนครอบโลก

แต่การพัฒนาส่งเสริมระบบเกษตรกรรมยั่งยืนของภาครัฐที่ผ่านมาประสบแต่ความล้มเหลว เพราะนโยบายการพัฒนาการเกษตรที่ผ่านมากว่า 40 ปีมุ่งเน้นเป้าหมายความเติบโตของการส่งออกสินค้าเกษตรเป็นหลัก ส่งเสริมเกษตรเชิงเดี่ยวเพื่อการค้า ขาดกระบวนการกำหนดนโยบายที่ใช้องค์ความรู้อย่างครบถ้วนเป็นฐานสนับสนุน และขาดกระบวนการมีส่วนร่วมของผู้มีส่วนเกี่ยวข้องในการกำหนดนโยบายด้านการเกษตร ในขณะเดียวกันการจัดกลไกของรัฐเป็นไปในลักษณะสั่งตรงจากกระทรวงตามนโยบาย แยกส่วนการดูแลจัดการหรือส่งเสริมเป็นเรื่องๆ ไป ซึ่งไม่เอื้อต่อการพัฒนาและส่งเสริมระบบเกษตรกรรมยั่งยืนที่ต้องอาศัยการทำงานในเชิงระบบเป็นองค์รวมและต่อเนื่อง

ดังนั้น การมีกฎหมายเพื่อส่งเสริมและพัฒนาระบบเกษตรกรรมยั่งยืนจึงเป็นสิ่งที่จำเป็นอย่างยิ่ง เพื่อให้เกิดการส่งเสริม สนับสนุนและให้การช่วยเหลือแก่เกษตรกรในการพัฒนาระบบเกษตรกรรมยั่งยืน รวมทั้งมีองค์กรที่เข้ามารับผิดชอบดูแลโดยตรง สามารถแปลงนโยบายด้านเกษตรกรรมยั่งยืนไปสู่การปฏิบัติที่สอดคล้องกับสภาพเศรษฐกิจ สังคม วัฒนธรรม และนิเวศของแต่ละชุมชน ตลอดจนเป็นองค์กรประสานงานกับทุกภาคส่วนที่เกี่ยวข้องตั้งแต่ระดับนโยบายจนถึงระดับปฏิบัติการ

เช่นนี้แล้ว กฎหมายนี้จึงเป็นเสมือนทางเลือกให้กับสังคม ช่วยให้เกษตรกรรายย่อยที่ประสบปัญหาได้มีทางออก รวมทั้งเป็นประโยชน์ต่อผู้บริโภคที่จะได้บริโภคอาหารที่ปลอดภัยมากยิ่งขึ้น และถึงที่สุดแล้วกฎหมายฉบับนี้ก็คือรูปธรรมของการขบถต่อกระแสทุนที่กัดกินสังคมเราทุกวันนี้

ย้อนอดีตการร่างกฎหมาย : การผลักดันจากภาคประชาชน

สภาพปัญหาที่ผ่านมาทำให้ภาคประชาชนต้องหันกลับมาคิดทบทวนและค้นหาแนวทางแก้ไข จนกระทั่งได้ข้อสรุปร่วมกันว่าเกษตรกรรมยั่งยืนคือฐานที่มั่นสุดท้ายที่สังคมไทยจำเป็นต้องสงวนรักษาไว้ ย้อนกลับไปในช่วงปี 2532 กลุ่มเกษตรกร นักวิชาการ และนักพัฒนาเอกชนได้รวมตัวกันเป็น “เครือข่ายเกษตรกรรมทางเลือก” เพื่อร่วมกันผลักดันให้เกิดการแก้ไขปัญหาโครงสร้างการเกษตรของสังคมไทย และมีการเคลื่อนไหวมาอย่างต่อเนื่อง จนกระทั่งนำมาสู่การเข้าร่วมชุมนุมกับสมัชชาคนจนนานถึง 99 วัน และได้รับมติคณะรัฐมนตรีวันที่ 3 เมษายน 2544 ให้มีการปรับกลไกและงบประมาณของกระทรวงเกษตรและสหกรณ์เพื่อสนับสนุนการพัฒนาระบบเกษตรกรรมยั่งยืนอย่างจริงจัง และได้มีการแต่งตั้ง “คณะอนุกรรมการแก้ไขปัญหาของสมัชชาคนจน กรณีการพัฒนาและส่งเสริมระบบเกษตรกรรมยั่งยืน”จนได้ข้อเสนอในการพัฒนาโครงสร้างองค์กรเพื่อการพัฒนาและส่งเสริมระบบเกษตรกรรมยั่งยืนโดยมีกลไกสำคัญ 3 ส่วน คือ 1) ส่วนราชการในกระทรวงเกษตรให้มีการจัดตั้งหน่วยงานใหม่ เพื่อทำหน้าที่ส่งเสริมและพัฒนาระบบเกษตรกรรมยั่งยืน 2) สถาบันที่เป็นองค์กรอิสระในกำกับของรัฐ โดยรัฐบาลสนับสนุนงบประมาณในการดำเนินการ และ 3) ภาคประชาชน ที่รัฐต้องสนับสนุนให้เกิดความเข้มแข็งขององค์กรประชาชนที่ดำเนินการส่งเสริมและพัฒนาระบบเกษตรกรรมยั่งยืน

ปลายปี 2545 คณะอนุกรรมการฯ ได้ส่งเรื่องให้กับรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ในสมัยนั้นคือ นายเนวิน ชิดชอบ ในฐานะประธานคณะอนุกรรมการ แต่ในช่วงนั้นมีการเปลี่ยนแปลงทางการเมืองและการปรับระบบราชการใหม่ กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ดำเนินการเพียงตั้งกองนโยบายเทคโนโลยีการเกษตรและเกษตรกรรมยั่งยืนขึ้น แต่มิได้นำข้อเสนอทั้งหมดเข้าสู่การพิจารณาของคณะรัฐมนตรี ตามความเห็นของคณะอนุกรรมการฯ และเรื่องดังกล่าวก็ถูกเพิกเฉยจากผู้ที่เกี่ยวข้องมาโดยตลอด อย่างไรก็ตาม เครือข่ายเกษตรกรรมทางเลือก ก็ได้นำเสนอ “องค์กรอิสระพัฒนาระบบเกษตรกรรมยั่งยืน” ในเวทีสมัชชาสุขภาพแห่งชาติ ในปี 2546 และ 2547 ติดต่อกัน ซึ่งได้รับความสนใจจากสาธารณชนอย่างมาก

จนกระทั่งในปี 2548 คณะเศรษฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยได้รับทุนสนับสนุนจากมูลนิธิสาธารณสุขแห่งชาติให้ดำเนินโครงการพัฒนานโยบายสาธารณะเพื่อความปลอดภัยด้านอาหารและเศรษฐกิจการค้าที่ยั่งยืน ซึ่งผลงานสำคัญจากการดำเนินโครงการคือ ข้อเสนอให้เก็บภาษีสารเคมีการเกษตรที่สร้างผลกระทบต่อสุขภาพและสิ่งแวดล้อมเพื่อนำมาเป็นกองทุนพัฒนาระบบเกษตรกรรมที่ปลอดภัยและยั่งยืน และเครือข่ายเกษตรกรรมทางเลือกได้นำหลักการในเรื่องสถาบันที่เป็นองค์กรอิสระและกองทุนมาระดมความคิดเห็นกับเกษตรกรในเครือข่ายทั้ง ๔ ภาคและองค์กรที่เกี่ยวข้อง และพัฒนาเป็นร่างพระราชบัญญัติกองทุนส่งเสริมและพัฒนาระบบเกษตรกรรมยั่งยืน

วันที่ 23 เมษายน 2550 สมัชชาคนจนมีการเจรจากับ ฯพณฯนายกรัฐมนตรีและคณะรัฐมนตรีเพื่อการแก้ไขปัญหาความเดือดร้อนของเกษตรกรและผู้ได้รับผลกระทบจากนโยบายของรัฐ และวันที่ 25 พฤษภาคม 2550 เครือข่ายเกษตรกรรมทางเลือกจึงได้นำข้อเสนอดังกล่าวของเกษตรกรเข้าหารือกับกระทรวงเกษตรและสหกรณ์โดยมี ฯพณฯ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ (นายธีระ สูตะบุตร) เป็นประธาน และได้มีการบันทึกข้อตกลงในการร่วมหารือกันเมื่อวันที่ 28 พฤษภาคม 2550 และมอบหมายให้กระทรวงเกษตรและสหกรณ์แต่งตั้งคณะกรรมการยกร่างพระราชบัญญัติโดยมีรัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ เป็นประธานโดยกระบวนการทั้งหมด ตั้งแต่การตั้งคณะกรรมการฯ การจัดเวทีรับฟังความคิดเห็น การยกร่างฯ และนำเสนอต่อคณะรัฐมนตรีเพื่อพิจารณาให้แล้วเสร็จภายใน 60 วัน

จากประวัติศาสตร์ดังกล่าวจึงเป็นที่ชัดเจนว่าร่างกฎหมายฉบับนี้ได้มีพัฒนาการมาอย่างต่อเนื่อง ผ่านการมีส่วนร่วมโดยเกษตรกรและนักวิชาการอย่างกว้างขวาง และมีการผลักดันโดยภาคประชาชนเป็นหลัก จึงกล่าวได้ว่าร่างกฎหมายนี้เป็นกฎหมายของประชาชนอย่างแท้จริง การที่ฝ่ายต่อต้านกล่าวหาว่ากระบวนการร่างกฎหมายไม่โปร่งใส รวบรัด จึงเป็นคำกล่าวหาที่ไม่ตรงกับข้อเท็จจริงแต่ประการใด

เก็บภาษีสารเคมีทางการเกษตร : การสูญเสียผลประโยชน์ของเกษตรกร..หรือของทุน?

สาระสำคัญในร่างกฎหมายฉบับนี้ที่ถูกคัดค้านอย่างหนัก คือการระบุให้เก็บเงินบำรุงจากผู้ประกอบธุรกิจจากการผลิต จำหน่าย และนำเข้าผลิตภัณฑ์เคมีทางการเกษตร มาใช้เป็นกองทุน ในอัตราร้อยละ 5-30 ตามความรุนแรงและพิษภัยของสารเคมี โดยฝ่ายที่คัดค้านให้เหตุผลว่าการเก็บภาษีเป็นการทำร้ายเกษตรกร และอ้างว่าปุ๋ยเคมีเป็นปัจจัยการผลิตที่ขาดไม่ได้ อีกทั้งการใช้ปุ๋ยเคมีก็ไม่มีผลกระทบใดๆ ต่อสิ่งแวดล้อม

ในเรื่องนี้หากลองพิจารณาด้วยใจเป็นกลางจะพบว่าแม้แต่ยารักษาโรคที่ใช้ช่วยชีวิตคนยังต้องเสียภาษี แต่สารเคมีทางการเกษตรกลับไม่ต้องเสียภาษีใดๆ ในขณะที่สังคมต้องเสียค่าใช้จ่ายในการรักษาผู้ที่เจ็บป่วยจากสารเคมีทางการเกษตรปีละประมาณ 5,000 ล้านบาท แต่ธุรกิจการค้าสารเคมีกลับได้รับการอุ้มชูจากภาครัฐ (ในอดีตรัฐเคยเก็บภาษีสารเคมีทางการเกษตรมาก่อนแต่ถูกยกเลิกไปในปี 2534) ซึ่งก่อนจะกล่าวถึงประเด็นว่าเก็บภาษีแล้วใครสูญเสียผลประโยชน์ ขอทำความเข้าใจในเบื้องต้นดังนี้

1. ต้องยอมรับว่าสารเคมีทางการเกษตรมีผลกระทบต่อสุขภาพและสิ่งแวดล้อมจริง และการเกษตรที่ใช้สารเคมีจำนวนมาก ณ ปัจจุบัน ไม่ได้สะท้อนต้นทุนที่แท้จริงที่สังคมต้องแบกรับ ทุกๆ กิโลกรัมของสารเคมีทางการเกษตรที่ใช้ไปได้ก่อให้เกิดความเสื่อมทรุดด้านสุขภาพ ทำลายทรัพยากรธรรมชาติ กบ เขียด ปู ปลา และมีผลตกค้างในระยะยาว ดังนั้นคงไม่ถูกต้องนักหากเราเอาสิ่งเหล่านี้มาใช้โดยไม่สนใจต่อผลกระทบที่เกิดขึ้น การยอมให้ราคาสูงขึ้นเพื่อแสดงความรับผิดชอบต่อสิ่งแวดล้อมและสังคมจึงเป็นสิ่งที่จำเป็น

2. นักวิชาการส่งเสริมการเกษตรและผู้ประกอบการค้าสารเคมีทางการเกษตรก็กล่าวชัดเจนว่าส่วนใหญ่ผลกระทบที่เกิดขึ้นเป็นเพราะเกษตรกรไม่รู้จักใช้ให้ถูกต้องและใช้เกินความจำเป็น ดังนั้นสมควรแล้วที่เกษตรกรจะต้องลดปริมาณการใช้ลง หากราคาปุ๋ยเคมีหรือสารเคมีจะต้องสูงขึ้นก็คงไม่กระทบต่อต้นทุนการผลิตรวมมากนัก

3. จากประสบการณ์ของเกษตรกรหลายท่านก็คงรู้อยู่แก่ใจว่า การใช้ปุ๋ยเคมีและสารเคมีในการผลิตนับวันก็ยิ่งต้องใช้ในปริมาณที่เพิ่มขึ้น เพราะถ้าใช้เท่าเดิมจะไม่ได้ผลเหมือนเก่า บวกกับราคาที่สูงอยู่แล้วแม้จะไม่มีการเก็บภาษี ก็น่าจะทำให้คิดได้ว่าทางออกที่เหมาะสมคือการ ลด ละ เลิก การใช้สารเคมีทางการเกษตรนั่นเอง และหากเกษตรกรเลือกที่จะปรับเปลี่ยนมาสู่ระบบเกษตรกรรมยั่งยืน กองทุนที่กำลังจะเกิดขึ้นนี้จะเข้ามาสนับสนุนและชดเชยให้เกษตรกรสามารถปรับเปลี่ยนได้อย่างเหมาะสม

4. ถึงที่สุดแล้วหากคิดในทางธรรมะ การหยิบยื่นสิ่งที่เป็นอันตรายให้กับผู้อื่นเป็นบาป เกษตรกรเองถ้าเลือกได้จะคงไม่บริโภคอาหารที่ปนเปื้อนสารเคมี ดังนั้นการลด ละ เลิก สารเคมีทางการเกษตรจึงเป็นการทำบุญให้กับโลกและเพื่อนร่วมโลกของเรา

เมื่อพิจารณาในหลายมิติข้างต้นจะเห็นได้ว่าความรับผิดชอบต่อสังคมเป็นสิ่งที่เกษตรกรควรมีส่วนร่วม เพราะเราไม่ได้อยู่เพียงลำพังในสังคม เมื่อเราสร้างความเสียหายให้กับคนอื่นๆ ก็เป็นธรรมแล้วที่เราจะต้องร่วมรับผิดชอบบ้างไม่ทางใดก็ทางหนึ่ง และสิ่งเหล่านี้จะกลายเป็นการสร้างการยอมรับต่อเกษตรกรมากยิ่งขึ้นด้วย เพราะเกษตรกรไม่ใช่คนที่เฝ้าคอยการช่วยเหลือจากสังคมเท่านั้นแต่เมื่อถึงคราวต้องให้กลับคืนไปยังสังคมก็พร้อมที่จะทำ ซึ่งทางที่ดีที่สุดคือปฏิเสธการใช้สารเคมีทางการเกษตรเพื่อประโยชน์ของสังคมโดยรวม แต่หากยังไม่สามารถหลุดพ้นจากวงจรนี้ได้ การยืดอกรับผิดชอบตามสมควรก็เป็นการช่วยเหลือสังคมได้เช่นกัน

อย่างไรก็ตาม ร่างกฎหมายไม่ได้เก็บภาษีการใช้ปุ๋ย-สารเคมีจากเกษตรกร แต่ระบุให้เก็บจากผู้ประกอบธุรกิจค้าปุ๋ย-สารเคมีในฐานะที่เป็นผู้ได้รับผลกำไรจากการค้าสิ่งเหล่านี้ การกล่าวอ้างว่าเมื่อมีกฎหมายแล้วจะเป็นการทำร้ายเกษตรกรจึงเป็นการเบี่ยงเบนประเด็นเพื่อให้เกิดกระแสต่อต้านจากกลุ่มเกษตรกร รวมทั้งหากกฎหมายให้เก็บภาษีจริงผู้ประกอบการก็จะผลักภาระให้กับเกษตรกรในที่สุด คำถามก็คือ ทำไมผู้ประกอบการจะต้องผลักภาระภาษีให้เกษตรกร สินค้าเหล่านี้ควรได้รับการตรวจสอบต้นทุนที่แท้จริง อัตรากำไรที่กอบโกยจากหยาดเหงื่อแรงงานของเกษตรกรเป็นเท่าไรกัน ดังนั้นการปล่อยให้เกษตรกรจ่ายภาษีทั้งหมดแทนผู้ประกอบการค้าสารเคมีทางการเกษตรเป็นสิ่งที่ถูกต้องแล้วหรือ?

นอกจากนี้ เมื่อมองจากมุมของผู้ประกอบการค้าสารเคมีทางการเกษตร การเก็บภาษีดังกล่าวจะส่งผลกระทบอย่างมหาศาล จากที่เคยได้กำไรทุกบาททุกสตางค์จากการขายสารเคมีทางการเกษตร โดยไม่สนใจความเสียหายต่อสิ่งแวดล้อม กลายมาเป็นต้องถูกตัดกำไรส่วนหนึ่งไป (แต่ก็ยังได้กำไรอยู่ดี) ซึ่งหากคิดจะผลักภาระทั้งหมดไปที่เกษตรกรก็จะถูกสังคมตราหน้าว่าเอาเปรียบสังคม ถูกมองว่าบริษัททำกำไรจากความเสื่อมโทรมของสิ่งแวดล้อมและชีวิตคนจน (ซึ่งต่างจากการเก็บภาษีเหล้าและบุหรี่ที่บริษัทผู้ผลิตต่างยอมรับการเสียภาษีโดยดี) แต่ที่สำคัญยิ่งกว่าคือ บริษัทกลัวว่าหากเพิ่มราคาปุ๋ย-สารเคมีขึ้นมาจริงๆ จะเกิดผลกระทบต่อยอดขาย ซึ่งเป็นไปตามกลไกตลาดที่เมื่อราคาสินคาสูงขึ้นความต้องการสินค้านั้นก็ต่ำลง สุดท้ายบริษัทอาจต้องจำใจสูญเสียกำไรบางส่วนไป ซึ่งยอมไม่ได้!

เช่นนี้แล้วคงรู้ว่าเหตุใดกลุ่มที่ออกมาเคลื่อนไหวจึงมีหัวหอกเป็นกลุ่มบริษัทค้าสารเคมีทางการเกษตร

บทสรุป : คำตอบกับคำถาม

สุดท้ายคงต้องกลับมาถามผู้คนในสังคมว่ามองปรากฏการณ์ที่เกิดขึ้นนี้อย่างไร การออกมาเคลื่อนไหวของฝ่ายคัดค้านอยู่บนฐานผลประโยชน์ของเกษตรกรหรืออยู่บนผลประโยชน์ของนายทุน ที่ผ่านมาสังคมไทยพูดกันมากถึงเรื่องเศรษฐกิจพอเพียง พูดกันถึงเรื่องอาหารปลอดภัย พูดกันถึงความห่วงใยต่อสิ่งแวดล้อม การมีมาตรการเพื่อให้สังคมไทยปรับระบบการผลิตให้เป็นระบบเกษตรกรรมยั่งยืนที่ ลด ละ เลิกการใช้สารเคมี มองอย่างไรก็เป็นประโยชน์ต่อสังคมในทุกมิติ แม้แต่ในเวทีรับฟังความเห็นร่างฯ เมื่อวันที่ 18 กรกฎาคม 2550 เกษตรกรบางท่านซึ่งยังใช้สารเคมีในการผลิตอยู่ก็กล่าวไว้อย่างชัดเจนว่า หากตัวเองมีทางเลือกที่ไม่ต้องใช้สารเคมีได้ ก็พร้อมที่จะเลิกใช้แล้วหันมาใช้สิ่งเหล่านี้ทดแทน

ประเด็นที่สำคัญจึงอยู่ที่ว่า ร่างกฎหมายฉบับนี้ โดยหลักการแล้วเป็นสิ่งดีๆ ที่กำลังเกิดขึ้นกับสังคม เป็นการเปิดโอกาสให้กับคนจนได้มีทางเลือกทางออก ทำให้เกษตรกรสามารถลุกขึ้นมาปลดแอกตัวเองออกจากระบบทุนที่ครอบงำ ทำให้ผู้บริโภคได้มีอาหารที่ปลอดภัย ซึ่งสิ่งเหล่านี้จำเป็นต้องใช้กระบวนการทำงานระยะยาว ต้องมีทุนเริ่มต้นสนับสนุนการปรับเปลี่ยนวิถีการผลิต ต้องการการสร้างกลไกตลาดที่เป็นธรรม และอีกมากมาย โดยเฉพาะอย่างยิ่งต้องมีพลังการต่อสู่ของผู้คนในสังคม ซึ่งคงจะเกิดขึ้นไม่ได้เลยหากสังคมไทยยังปล่อยให้อนาคตของสังคมอยู่ในกำมือของบริษัทและผู้มีอำนาจที่เห็นแก่ตัว

การผลักดันร่างพระราชบัญญัติกองทุนส่งเสริมและพัฒนาระบบเกษตรกรรมยั่งยืน พ.ศ. .... จึงเป็นเพียงความท้าทายหนึ่งของสังคมไทย ถึงที่สุดแล้วคำตอบของคำถามที่ว่า “เก็บภาษีปุ๋ย-สารเคมีแล้วใครได้ประโยชน์ ใครเสียประโยชน์” คงไม่สำคัญไปกว่าคำถามที่ว่า

“แล้วสังคมแบบไหน...ที่เราต้องการ?”

************************************