แหล่งอนุรักษ์พันธุกรรมข้าวภาคอีสาน  >>  8.มหาสารคาม กลุ่มพัฒนาอาชีพบ้านขี้เหล็ก



 
กลุ่มพัฒนาอาชีพ บ้านขี้เหล็ก

1. ชื่อกลุ่ม : กลุ่มพัฒนาอาชีพบ้านขี้เหล็ก

2. ที่ตั้งและภูมินิเวศ :
          2.1 ที่ตั้ง : นายณรงค์ การะเกด เลขที่ 78/1 หมู่ 10 ตำบลเขวาใหญ่ อำเภอกันทรวิชัย จังหวัดมหาสารคาม
          2.2 ลักษณะภูมินิเวศ :
          ระบบนิเวศทามของบ้านขี้เหล็ก มีลักษณะเป็นแอ่งกระทะ มีลักษณะเฉพาะที่ไม่เหมือนทามในพื้นที่อื่นๆ นั่นคือ พื้นที่ทาม ของบ้านขี้เหล็ก ไม่ได้มีสภาพเป็นป่าทาม แต่กลายเป็นพื้นที่ทำนาไปแล้ว มีบางจุดเล็กน้อยเท่านั้นที่ยังปรากฏเป็นป่าทาม ซึ่งพื้นที่ทามของบ้านขี้เหล็กสามารถแบ่งเป็นระบบนิเวศย่อยดังนี้
          • ฮ่อม เป็นพื้นที่ลุ่มหรือพื้นที่ต่ำ และเป็นทางผ่านของน้ำ เมื่อเวลาฝนตก น้ำจะไหลไปขังอยู่ตรงพื้นที่ลุ่มหรือว่าฮ่อมก่อนทุกครั้ง ในปีที่ฝนแล้ง ตรงพื้นที่ลุ่มจะได้เก็บเกี่ยวข้าวเพราะว่าพื้นที่ฮ่อมหรือลุ่มน้ำจะมีน้ำขังอยู่ ที่ฮ่อมจะมีน้ำท่วมขัง ชาวบ้านจะสูบน้ำจากฮ่อมเพื่อไปใส่คุย ในกรณีที่น้ำไม่พอ หรือหลังจากเก็บเกี่ยวชาวบ้านจะปลูกผักตรงบริเวณฮ่อม เพราะจะมีน้ำมากกว่าที่อื่น
          • คุยหรือสันโนน เป็นพื้นที่สูงกว่าพื้นที่ฮ่อม ปีไหนที่ฝนตกน้อย น้ำจะไม่ท่วมคุย ทำให้ข้าวที่ปลูกจะไม่ได้ผลผลิตเท่าที่ควร ถ้าปีไหนฝนตกปริมาณที่พอดี ตรงคุยจะเก็บเกี่ยวข้าวได้ผลผลิตดี ขณะที่พื้นที่ฮ่อมน้ำอาจจะท่วมได้เช่นกันฮ่อมจะแตกต่างจากคุยหรือสันโนน คือ คุยจะอยู่สูงกว่าฮ่อม ถ้าปีไหนฝนตกมาก เกิดน้ำท่วมในปริมาณไม่มาก น้ำจะท่วมฮ่อม จะเหลือคุยหรือสันโนนที่ไม่ท่วม
          • เลิง เป็นพื้นที่ต่ำที่สุด เป็นพื้นที่น้ำท่วมไม่ขาด ไม่ว่าหน้าฝนหรือแล้ง เวลาที่ชาวบ้านเริ่มทำนา ต้นข้าวยังไม่สูง ถ้าฝนตกลงมามาก ชาวบ้านจะสูบน้ำจากที่นา ลงไปสู่เลิงเพื่อไม่ให้น้ำท่วมต้นข้าว หรือถ้าปีไหนฝนแล้ง ชาวบ้านจะใช้เครื่องสูบน้ำจากเลิง ใส่ต้นข้าวไม่ให้ตายนอกจากนี้พื้นที่เลิงชาวบ้านยังใช้ประโยชน์ในการหาอยู่หากิน เลี้ยงสัตว์ ในหน้าแล้งชาวบ้านจะไปชุมนุมกันเพื่อจับปลาบริเวณที่เลิง

3. ขนาดพื้นที่นาแปลงรวม :
3 งาน (จะหมุนเวียนแปลงของสมาชิกทุกปี)

4. ความเป็นมา :

          ปี พ.ศ. 2540 ได้มีบริษัทเข้ามาส่งเสริมให้ชาวบ้านเลี้ยงปลาในกระชัง ซึ่งชาวบ้านเห็นว่าจะเป็นอาชีพเสริมที่จะสร้างรายได้ให้กับครอบครัว โดยไม่ต้องอพยพแรงงาน แต่ระบบการเลี้ยงปลาในกระชังที่เข้ามาในชุมชน เป็นระบบเกษตรแบบพันธสัญญา โดยที่หากเกษตรกรจะเลี้ยงปลา ต้องสมัครสมาชิกกับบริษัทก่อนและต้องซื้อลูกปลา อาหารปลา จากบริษัทนี้เท่านั้น และบริษัทจะมีพ่อค้าที่จะเข้ามารับซื้อปลาจากเกษตรกร แต่ปรากฏว่าเมื่อเกษตรกรเลี้ยงปลาในกระชังได้ 2-3 ปี กลับพบปัญหาการขาดทุนมาก เพราะการลงทุนซื้อหัวอาหารปลาในปริมาณที่สูงและประสบ ปัญหาปลาตายและ ปัญหาราคาปลาตกต่ำ ทำให้เกษตรกรหลายรายขาดทุนและต้องเลิกเลี้ยงปลา
          จนกระทั่งในปี พ.ศ. 2549 ได้เกิดวิกฤติปลากระชังตายทั้งหมู่บ้าน ทำให้เกษตรกรประสบปัญหาขาดทุนอย่างมาก จนนำไปสู่การจำต้องเลิกเลี้ยงปลาในกระชัง เพราะประสบกับปัญหาการขาดทุนอย่างหนัก และปัญหาหนี้สินที่กู้มาเพื่อการเลี้ยงปลา ซึ่งจากการเก็บข้อมูลของกลุ่มพัฒนาอาชีพบ้านขี้เหล็ก พบว่า เกษตรกรที่เลี้ยงปลาในกระชังบ้านต้องประสบปัญหาปลาตายมากที่สุด รองลงมาคือ ปัญหาราคาปลาไม่คงที่ ขึ้นลงตลอดเวลา และปัญหาหัวอาหารราคาแพง และปัญหาสิ่งแวดล้อมเสื่อมโทรมอันเนื่องมาจากการเลี้ยงปลาในกระชัง โดยปัจจุบันเหลือผู้เลี้ยงปลาในกระชังเพียง 6-7 รายเท่านั้น
          จากปัญหาการเลี้ยงปลาในกระชังทำให้ชาวบ้านขี้เหล็กได้รวมกลุ่มกันในนามกลุ่มพัฒนาอาชีพบ้านขี้เหล็ก เพื่อแก้ไขปัญหาการเลี้ยงปลาในกระชัง โดยเน้นการวิเคราะห์สภาพปัญหาการเลี้ยงปลาในกระชังภายใต้ระบบพันธสัญญาและร่วมกันหาแนวทางการแก้ไขปัญหาการเลี้ยงปลา โดยกลุ่มได้ตั้งร้านค้าขายหัวอาหารปลาในราคาที่ถูกกว่าซื้อจากบริษัท และการหาทางเลือกอื่นๆ การทำงานร่วมกับองค์กรท้องถิ่น แต่เนื่องจากปัญหาความเสื่อมโทรมของระบบนิเวศ และหนี้สินอันเกิดจากการเลี้ยงปลา ทำให้การเลี้ยงปลาในกระชังมาถึงข้อจำกัดและชาวบ้านส่วนใหญ่ต้องเลิกเลี้ยงปลาในกระชัง ทำให้กลุ่มพัฒนาอาชีพบ้านขี้เหล็กต้องปรับเปลี่ยนจากการทำงานเรื่องปลาในกระชังมาเป็นการทำงานเรื่องการทำเกษตรเพื่อความมีอยู่มีกิน
          ปี พ.ศ. 2552 กลุ่มได้ทำวิจัยเรื่อง รูปแบบการทำเกษตรกรรมยั่งยืนที่เหมาะสมกับนิเวศทามบ้านขี้เหล็ก ต.เขวาใหญ่ อ.กันทรวิชัย จ.มหาสารคาม ได้ประสานกับเครือข่ายเกษตรกรรมทางเลือก ภาคอีสาน ให้หาพันธุ์ข้าวนาปรังมา ซึ่งได้พันธุ์ข้าวมา 4 สายพันธุ์ บวกกับพันธุ์ข้าวชัยนาทที่มีอยู่แล้วในชุมชน 1 สายพันธุ์ จึงนำข้าว 5สายพันธุ์ คือ ข้าวพันธุ์หอมสกล หอมสุพรรณ หอมนิล ชัยนาท สามกอ มาทดลองปลูกในแปลงรวมของ นายสำลี ผันผาย จนถึงปัจจุบัน

5. วัตถุประสงค์การจัดตั้งกลุ่ม :

          1. เพื่อพัฒนาและส่งเสริมอาชีพการเกษตร
          2. เพื่อเพิ่มรายได้ให้กับสมาชิกกลุ่ม
          3. เพื่อค้นหารูปธรรมทางเลือกการประกอบอาชีพ

6. โครงสร้างกลุ่มและสมาชิก :


ลำดับที่       ชื่อ – สกุล                                         ที่อยู่
1           นายสำลี ผันผาย                     21 หมู่ 10 ต.เขวาใหญ่ อ.กันทรวิชัย จ.มหาสารคาม
2           นางหม่อน ขันตี                      98 หมู่ 10 ต.เขวาใหญ่ อ.กันทรวิชัย จ.มหาสารคาม
3           นางทองสา ใจกล้า                  81 หมู่ 10 ต.เขวาใหญ่ อ.กันทรวิชัย จ.มหาสารคาม
4           นางสุนี เหล่าทองสาร               26 หมู่ 10 ต.เขวาใหญ่ อ.กันทรวิชัย จ.มหาสารคาม
5           นางบุญยา คงปัญญา               158 หมู่ 10 ต.เขวาใหญ่ อ.กันทรวิชัย จ.มหาสารคาม
6           นางสุชานันท์ โนรินยา              29 หมู่ 10 ต.เขวาใหญ่ อ.กันทรวิชัย จ.มหาสารคาม
7           นางวราลักษณ์ คำแสง              58 หมู่ 10 ต.เขวาใหญ่ อ.กันทรวิชัย จ.มหาสารคาม
8           นางศิธร จันทบูรณ์                   32 หมู่ 10 ต.เขวาใหญ่ อ.กันทรวิชัย จ.มหาสารคาม
9           นางบุญเที่ยง อุปลัง                 23 หมู่ 10 ต.เขวาใหญ่ อ.กันทรวิชัย จ.มหาสารคาม
10         นางสมหวัง โคตรวงศ์               28 หมู่ 10 ต.เขวาใหญ่ อ.กันทรวิชัย จ.มหาสารคาม
11         นางเกียงลม อุปลัง                  41 หมู่ 10 ต.เขวาใหญ่ อ.กันทรวิชัย จ.มหาสารคาม
12         นางนวลจันทร์ สุวรรณทา           24 หมู่ 10 ต.เขวาใหญ่ อ.กันทรวิชัย จ.มหาสารคาม
13         นายบุญ จันทะเรือง                 45 หมู่ 10 ต.เขวาใหญ่ อ.กันทรวิชัย จ.มหาสารคาม
14         นางนารี จำปีหอม                   103 หมู่ 10 ต.เขวาใหญ่ อ.กันทรวิชัย จ.มหาสารคาม
15         นางทองสุข รังษา                   63 หมู่ 10 ต.เขวาใหญ่ อ.กันทรวิชัย จ.มหาสารคาม
16         นายณรงค์ การะเกตุ                 78 หมู่ 10 ต.เขวาใหญ่ อ.กันทรวิชัย จ.มหาสารคาม
17         นายเจริญ วันลา                     47 หมู่ 10 ต.เขวาใหญ่ อ.กันทรวิชัย จ.มหาสารคาม
18         นายทองศูนย์ เที่ยวชัยภูมิ          47 หมู่ 10 ต.เขวาใหญ่ อ.กันทรวิชัย จ.มหาสารคาม
19         นายกัณหา โทวิรัตน์                72 หมู่ 10 ต.เขวาใหญ่ อ.กันทรวิชัย จ.มหาสารคาม
20         นายปาน สุวรรณทา                97 หมู่ 10 ต.เขวาใหญ่ อ.กันทรวิชัย จ.มหาสารคาม
21         นายจรูญ อุทัยวี                    157 หมู่ 1 ต.แวงน่าง อ.เมือง จ.มหาสารคาม
22         นายชุมแสง สายหลักคำ           27 หมู่ 10 ต.เขวาใหญ่ อ.กันทรวิชัย จ.มหาสารคาม
23         นายทองคำ รักษาผล              96 หมู่ 10 ต.เขวาใหญ่ อ.กันทรวิชัย จ.มหาสารคาม
24         นางสาวอุบล ชินบุตร              89 หมู่ 10 ต.เขวาใหญ่ อ.กันทรวิชัย จ.มหาสารคาม
25         นางทองสุข ภูสมจิตร               20 หมู่ 10 ต.เขวาใหญ่ อ.กันทรวิชัย จ.มหาสารคาม
26         นางสาวมนิวรรณ ผันผาย           21 หมู่ 10 ต.เขวาใหญ่ อ.กันทรวิชัย จ.มหาสารคาม
27         นางลำไพร จันทบัติ                 166 หมู่ 10 ต.เขวาใหญ่ อ.กันทรวิชัย จ.มหาสารคาม
28         นางทองอาน ทินเพ็ง                86 หมู่ 10 ต.เขวาใหญ่ อ.กันทรวิชัย จ.มหาสารคาม
29         นางพะเนียง แขนสันเทียะ          105 หมู่ 10 ต.เขวาใหญ่ อ.กันทรวิชัย จ.มหาสารคาม
30         นางรุจิรา รักษาผล                  62 หมู่ 10 ต.เขวาใหญ่ อ.กันทรวิชัย จ.มหาสารคาม
31         นางสม อุปลัง                       22 หมู่ 10 ต.เขวาใหญ่ อ.กันทรวิชัย จ.มหาสารคาม
32         นายชวน คะเณรูพรรณ              94 หมู่ 7 ต.ท่าสองคอน อ.เมือง จ.มหาสารคาม
33         นางลำใย โนรินยา                  59 หมู่ 10 ต.เขวาใหญ่ อ.กันทรวิชัย จ.มหาสารคาม
34         นายประเสริฐ ผิวพรรณ             6 หมู่ 10 ต.เขวาใหญ่ อ.กันทรวิชัย จ.มหาสารคาม
35         นางสาวประนอม ปราณี            148 หมู่ 10 ต.เขวาใหญ่ อ.กันทรวิชัย จ.มหาสารคาม
36         นางสาวดวงใจ จันทรษัติ          12 หมู่ 10 ต.เขวาใหญ่ อ.กันทรวิชัย จ.มหาสารคาม
37         นางทองดี ปราณีทรัพย์            109 หมู่ 10 ต.เขวาใหญ่ อ.กันทรวิชัย จ.มหาสารคาม
38         นางลิ้ม พิรักษา                      61 หมู่ 10 ต.เขวาใหญ่ อ.กันทรวิชัย จ.มหาสารคาม
39         นายสันต์ ละครพล                  132 หมู่ 10 ต.เขวาใหญ่ อ.กันทรวิชัย จ.มหาสารคาม
40         นางวิภารัตน์ เกษมจิตร            126 หมู่ 10 ต.เขวาใหญ่ อ.กันทรวิชัย จ.มหาสารคาม
41         นางสาวชุติกาณจน์ คงปัญญา   104 หมู่ 10 ต.เขวาใหญ่ อ.กันทรวิชัย จ.มหาสารคาม
42         นางเพ็ง คำรัตน์                     136 หมู่ 10 ต.เขวาใหญ่ อ.กันทรวิชัย จ.มหาสารคาม
43         นางนาง อุปลัง                     66 หมู่ 10 ต.เขวาใหญ่ อ.กันทรวิชัย จ.มหาสารคาม
44         นางสาวภาดา ผิวพรรณ           18 หมู่ 10 ต.เขวาใหญ่ อ.กันทรวิชัย จ.มหาสารคาม
45         นายทวี อนุสิทธิ์                    69 หมู่ 10 ต.เขวาใหญ่ อ.กันทรวิชัย จ.มหาสารคาม
46         นายวีระ หมื่นศรีภูมิ                 80 หมู่ 10 ต.เขวาใหญ่ อ.กันทรวิชัย จ.มหาสารคาม
47         นายคำพร ผองคำ                 122 หมู่ 10 ต.เขวาใหญ่ อ.กันทรวิชัย จ.มหาสารคาม
48         นางบุญโฮม คำโทน              135 หมู่ 10 ต.เขวาใหญ่ อ.กันทรวิชัย จ.มหาสารคาม
49         นางเข็มทอง ศรีหอม              168 หมู่ 10 ต.เขวาใหญ่ อ.กันทรวิชัย จ.มหาสารคาม
50         นางสาวอ้อนจิตร ทินน้อย        139 หมู่ 7 ต.ท่าสองคอน อ.เมือง จ.มหาสารคาม


7. กิจกรรมของกลุ่ม :

          1. ส่งเสริมสนับสนุนเกษตรยั่งยืน
          2. ผลิตปุ๋ยอินทรีย์อัดเม็ด
          3. ติดตามกฎหมายและนโยบายเกษตรพันธสัญญา
          4. ประชุมกลุ่ม
          5. ค้นหาอาชีพทางเลือกที่เหมาะสมกับพื้นที่
          6. อนุรักษ์พันธุ์ข้าวพื้นบ้าน

8. ผู้รับผิดชอบ/ผู้ประสานงาน :

          1.นายณรงค์ การะเกด เลขที่ 78 หมู่ 10 ต.เขวาใหญ่ อ.กันทรวิชัย จ.มหาสารคาม หมายเลขโทรศัพท์ 087-2316168
          2. นางนางทองสุข ภูสมจิตร เลขที่ 20 หมู่ 10 ต.เขวาใหญ่ อ.กันทรวิชัย จ.มหาสารคาม หมายเลขโทรศัพท์ 085-0109847

9. ผู้ให้ความรู้/ผู้สื่อสารเรื่องราวภายในกลุ่ม :
          1. นายสำลี ผันผาย

10.ปัญหาและอุปสรรคในการดำเนินงาน :

          1.สมาชิกไม่เข้าใจ
          2. ไม่มีงบประมาณในการดำเนินงาน และหน่วยงานท้องถิ่นไม่สนับสนุน

11.แนวทางการทำงานและทิศทางการทำงาน/ความต้องการการสนับสนุนจากภายนอก :
          1. การพัฒนาพันธุ์ข้าวที่เหมาะสมกับสภาพพื้นที่นาทาม
          2. ขยายสมาชิกและพื้นที่ปลูกข้าวพื้นบ้าน
          3. ผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าวจำหน่าย
          4. แปรรูปข้าวกล้อง

12. ความโดดเด่น :
          กลุ่มพัฒนาอาชีพ บ้านขี้เหล็ก เป็นกลุ่มที่ต้องการปรับเปลี่ยนจากการเลี้ยงปลาในกระชังซึ่งประสบปัญหาขาดทุนอย่างหนักมาเป็นการค้นหารูปแบบเกษตรยั่งยืนที่เหมาะสมกับพื้นที่นิเวศทาม มีการศึกษาเรียนรู้การอนุรักษ์และพัฒนาพันธุ์ข้าวที่เหมาะสมกับพื้นที่นาทามและทำปุ๋ยชีวภาพน้ำหมักชีวภาพขายให้เกษตรกร










อ่าน 135



มูลนิธิเกษตรกรรมยั่งยืน (ประเทศไทย)
Sustainable Agriculture Foundation (Thailand)

912 ซ.งามวงศ์วาน 31 (ซอยย่อยที่ 7) อ.เมือง จ.นนทบุรี 11000 โทรศัพท์(Tel.) 02 591 1195-6, แฟกซ์(Fax.) 02 0028128 E-mail : sathaiaan@gmail.com
  ลิขสิทธิ์ @ 2014 .สงวนไว้ซึ่งสิทธิทั้งหมด มีปัญหาดาวน์โหลด/แนะนำเว็บไซต์/ต้องการนำเสนอข่าวสารติดต่อ ผู้ดูแลเว็บนี้