เมล็ดข้าวถอดรูป
เมล็ดข้าวสีเหลืองทอง สีน้ำตาลอ่อน และเข้มไปจนถึงดำ เม็ดเล็กๆที่สามารถเห็นกันอยู่ในแปลงนาอันกว้างใหญ่ไพศาลนั้นสามารถนำมาใช้ประโยชน์ได้อย่างหลากหลาย ตั้งแต่ต้นข้าว เมล็ด ไปจนถึงแกลบ แทบไม่น่าเชื่อว่าข้าวเหล่านี้จะสามารถเปลี่ยนเป็น ข้าวยำ ข้าวหมก ข้าวซอย ข้าวแช่ ข้าวต้มมัด เส้นหมี่ ข้าวปุ้น(ขนมจีน) ข้าวหลาม ข้าวจี่ ข้าวโป่ง ขนมครก ไอศกรีม คุกกี้ พุดดิ้ง น้ำต้นข้าว น้ำนมข้าว น้ำข้าวกล้อง อุ สาโท น้ำขาว กระสายยา(ส่วนผสมของยา) น้ำมันรำข้าว ข้าวกล้อง จมูกข้าว เครื่องสำอางและสารสกัดจากข้าว ตลอดไปจนถึงผลิตภัณฑ์อื่นๆเช่น กระดาษ หีบห่อย่อยสลาย วัสดุผิวถนน เป็นต้น
จากภูมิปัญญาของบรรพบุรุษไปจนถึงนวัตกรรมการคิดค้นในปัจจุบันทำให้ข้าวถูกนำมาแปรรูปได้หลากหลายซึ่งสามารถจัดกลุ่มใหญ่ๆ คือ อาหาร ขนม เครื่องดื่ม ยารักษาโรค ผลิตภัณฑ์ความงามและผลิตภัณฑ์อื่นๆ ซึ่งผ่านการใช้อยู่ในวิถีชีวิตประจำวันของเรามาโดยตลอดจนบางครั้งเราก็แทบลืมไปเลยว่าสิ่งเหล่านี้เป็นผลผลิตจากข้าวที่ชาวนาปลูกในทุกวันนี้
ธัญญพืชชนิดนี้ยังมีความเชื่อมโยงกับวิถีชีวิต วัฒนธรรม ของคนในชุมชนมาตั้งแต่อดีต ทั้งในแง่ความเชื่อที่คนมีต่อข้าวให้ความเคารพในสถานะ แม่โพสพ ผู้ผลิตอาหารหล่อเลี้ยงชีวิตผู้คน หรือในเชิงของสัญญะต่างๆ ของพิธีกรรมที่ล้วนมีข้าวมาเกี่ยวข้อง เช่น การนำข้าวใหม่มาทำบุญตักบาตร มอบให้แก่ญาติผู้ใหญ่ และมิตรสหาย การร่วมกันทำขนมของครอบครัวเพื่อใช้ในงานบุญประเพณี ซึ่งเป็นการเชื่อมโยงความสัมพันธ์ของคนในครอบครัวในแต่ละวัย ทั้งเด็ก ผู้ใหญ่ ผู้สูงอายุ ซึ่งได้ลงมือลงแรงร่วมกัน ข้าวที่ถูกนำมาแปรรูปยังมีคุณค่าทางสังคมในด้านของมิตภาพ เช่น ในการต้อนรับแขกที่มีความสำคัญเหล้าจากข้าว จำพวกอุ สาโท น้ำขาวจะใช้เป็นสื่อในการเชื่อมมิตรภาพและจะดื่มเฉพาะในพิธีสำคัญเท่านั้น
การที่ข้าวนั้นสามารถนำมาแปรรูปได้หลากหลายการเป็นส่วนหนึ่งของวิถีชีวิตของผู้คนที่สร้างทั้ง คุณค่าในเชิงจิตวิญญาณ ในการเกี่ยวร้อยมิติต่างๆทางสังคมเข้าไว้ และมูลค่าในทางเศรษฐิกจจากรายได้ของครอบครัว ชุมชน ประเทศชาติ การมีข้าวที่เหมาะสมกับลักษณะนิเวศที่หลากหลายและการใช้ประโยชน์ที่แตกต่างกันจึงช่วยให้ข้าว ชาวนาสามารถอยู่ร่วมกันมาได้จนถึงทุกวันนี้
อ่านเรื่องราวการถอดรูปของเมล็ดข้าวมาสู่สารพัดสิ่งต่อได้ที่นี่
1.ทิ่มข้าวเม่าที่เมืองลุง การทำข้าวเม่าแบบพื้นบ้านในแถบทะเลน้อย จังหวัดพัทลุง ที่เลือกใช้ข้าวสายพันธุ์พื้นบ้าน เช่น เหนียวดำ เฉี้ยง สังหยด เล็บนก มาแปลงร่างด้วยกรรมวิธีแบบโบราณจนได้อาหารแสนอร่อย
