<< กลับหน้าแรก << กลับหน้ารวมเรื่อง

การปรับปรุงดินในระบบเกษตรกรรมยั่งยืน ภูมินิเวศยโสธร
ภูมินิเวศ ยโสธร
พื้นที่ศึกษา อ.กุดชุม อ.ทรายมูล และ อ.เมือง จังหวัดยโสธร
นักวิจัยหลัก
ดาวเรือง พืชผล อาชีพ เกษตรกร
อารีรัตน์ กิตติศิริ อาชีพ นักพัฒนา
หน่วยงาน ชมรมศิษย์เก่าบูรณะชนบทและเพื่อน

วัตถุประสงค์การวิจัย
1. เพื่อศึกษารวบรวมประสบการณ์และบทเรียนการปรับปรุงบำรุงดินในระบบเกษตรกรรมยั่งยืนของเกษตรกรภูมินิเวศยโสธร
2. เพื่อวิเคราะห์ความสอดคล้องและเหมาะสมของเทคนิควิธีการปรับปรุงดินของเกษตรกรภูมินิเวศยโสธร

ดินเป็นปัจจัยพื้นฐานสำคัญของการทำเกษตร แต่เนื่องจากดินถูกใช้ไปในการปลูกพืชเชิงเดี่ยวจึงเสื่อมโทรมลงอย่างรวดเร็ว การทำเกษตรกรรมยั่งยืนจึงให้ความสำคัญต่อการปรับปรุงบำรุงดิน โดยเน้นการสร้างดินให้มีชีวิตและสร้างระบบหมุนเวียนธาตุอาหารที่ต้องอาศัยความสัมพันธ์พึ่งพาระหว่างสิ่งมีชีวิตตามธรรมชาติ ที่ผ่านมาเกษตรกรภูมินิเวศยโสธรได้ตระหนักถึงปัญหาความเสื่อมโทรมของดิน จึงได้ร่วมกันหาทาง ลด ละ เลิกการใช้ปุ๋ยเคมี และหันมาปรับปรุงบำรุงดินโดยใช้อินทรีย์วัตถุต่างๆ ทดแทน อย่างไรก็ดี เกษตรกรเหล่านี้พบว่าการฟื้นฟูดินที่เสื่อมสภาพให้คืนความสมบูรณ์นั้นไม่ได้ง่ายหรือได้ผลเร็วอย่างที่คิด เนื่องจากจะต้องใช้เลือกวิธีการที่หลากหลายสอดคล้องกับพื้นที่ รวมทั้งต้องมีการจัดการแปลงในด้านอื่นๆ ให้สอดคล้องกันด้วย เป็นเหตุให้การขยายผลการทำเกษตรยั่งยืนสู่เกษตรกรรายอื่นๆ ไม่ได้ผลเท่าที่ควร ดังนั้น จึงจำเป็นต้องศึกษารวบรวมประสบการณ์และบทเรียนในการปรับปรุงบำรุงดินของเกษตรกรที่เลิกใช้ปุ๋ยเคมีและยาปราบศัตรูพืชโดยเด็ดขาด เพื่อวิเคราะห์หาเทคนิควิธีที่สอดคล้องและเหมาะสมกับการปรับปรุงบำรุงดินของภูมินิเวศ อันจะเป็นแนวทางในการขยายผลให้เกษตรกรรายอื่นๆ ต่อไป

กระบวนการศึกษาวิจัยประกอบด้วยการร่วมกับเกษตรกรกำหนดประเด็นและเนื้อหาการวิจัย จากนั้นก็เก็บข้อมูลกรณีศึกษาโดยการสัมภาษณ์และใช้แบบสอบถาม ทั้งนี้ โดยศึกษาจากเกษตรที่มีประสบการณ์ในการปรับปรุงโดยไม่ใช้สารเคมีมามากกว่า 10 ปี จำนวน 5 ครอบครัว ที่มีประสบการณ์ระหว่าง 5-9 ปีจำนวน 15 ครอบครัว และที่มีประสบการณ์ระหว่าง 1-4 ปีจำนวน 31 ครอบครัว

ผลจากการศึกษาเบื้องต้นพบว่าเงื่อนไขที่ส่งผลต่อความสำเร็จของการปรับปรุงดินประกอบด้วย การใช้เทคนิคและวิธีการที่หลากลายภายในแปลงหนึ่งๆ เช่น ปุ๋ยหมัก ปุ๋ยพืชสด ปุ๋ยคอก และปุ๋ยชีวภาพ เป็นต้น และใช้วิธีการต่างๆ หมุนเวียนสลับกันไป การเลือกใช้เทคนิคการปรับปรุงดินที่เหมาะสมกับสภาพดิน และการปลูกพืชหมุนเวียนตลอดปีโดยไม่ปล่อยให้ที่ดินว่างเปล่าเพราะแสงแดดจะทำลายหน้าดิน นอกจากนั้นก็ยังพบว่ามีปัจจัย 3 ประการที่ทำให้เกษตรกรหันมาปรับปรุงบำรุงดินด้วยโดยไม่ใช้สารเคมี ได้แก่ 1) การเรียนรู้และประสบการณ์ของครอบครัว 2) การส่งเสริมแนะนำจากหน่วยงานภายนอก และ 3) ความร่วมมือและถ่ายทอดบทเรียนกันภายในกลุ่มเกษตรกร

หมายเหตุ...สามารถขอดูงานวิจัยฉบับเต็มได้ที่ มูลนิธิเกษตรกรรมยั่งยืน (ประเทศไทย) ในวันและเวลาทำงานทุกวันครับ...