<< กลับหน้าแรก << กลับหน้ารวมเรื่อง

การพัฒนาพันธุ์ข้าวที่เหมาะสมกับระบบเกษตรกรรมยั่งยืน
ภูมินิเวศ สุพรรณภูมิ
นักวิจัยหลัก
สุขสรรค์ กันตรี อาชีพ นักพัฒนา
หน่วยงาน มูลนิธิข้าวขวัญ
พื้นที่ศึกษา อ.เมือง อ.ศรีประจันต์ และ อ.เดิมบางนางบวช จ.สุพรรณบุรี อ.เลาขวัญ จ.กาญจนบุรี และ
อ.เสนา จ.อยุธยา

วัตถุประสงค์การวิจัย
1. เพื่อพัฒนาเทคนิคการคัดเลือกพันธุ์ข้าวพื้นเมืองให้เป็นสายพันธุ์แท้โดยเกษตรกรมีส่วนร่วมและนำไปสู่การปรับปรุงพันธ์ของชาวบ้าน
2. เพื่อให้เกษตรกรเห็นความสำคัญและตระหนักถึงการอนุรักษ์พันธุ์ข้าวพื้นเมือง
3. เพื่อสร้างทางเลือกด้านเมล็ดพันธุ์ข้าวและสร้างความหลากหลายในการผลิตข้าว
4. เพื่อสร้างเครือข่ายแลกเปลี่ยนประสบการณ์การปลูกข้าวและการคัดเลือกพันธุ์ข้าวระหว่างเกษตร

ในอดีตประเทศไทยเคยส่งพันธุ์ข้าวเข้าประกวดในเวทีระดับโลกและชนะเลิศมาหลายรางวัล โดยที่พันธุ์ข้าวเหล่านั้นล้วนเป็นสายพันธุ์ข้าวพื้นเมือง ปัจจุบันพันธุ์ข้าวและวัฒนธรรมข้าวที่เคยมีมาแต่อดีตเริ่มหายไปเนื่องจากวิถีการผลิตแบบใหม่ที่เน้นการผลิตเพื่อขาย เกษตรกรจึงหันไปปลูกข้าวสายพันธุ์ใหม่ที่ให้ผลผลิตสูงและเป็นที่ต้องการของตลาดมากกว่า อนึ่ง ข้าวพันธุ์ใหม่ต้องพึ่งพาปัจจัยการผลิตจากภายนอกมาก ทั้งเครื่องจักร ปุ๋ยเคมี ยากำจัดวัชพืช ตลอดจนระบบชลประทานขนาดใหญ่ ทำให้เกษตรกรต้องเผชิญภาวะต้นทุนสูงแต่ราคาผลผลิตตกต่ำ เครือข่ายเกษตรกรรมทางเลือกภูมินิเวศสุพรรรณภูมิจึงเห็นความสำคัญในการพัฒนาพันธุ์ข้าวพื้นเมืองเพื่อสร้างความหลากหลายของพันธุข้าวและพัฒนาสายพันธุ์ข้าวพื้นเมืองที่เหมาะสมกับการปลูกในท้องถิ่นภาคกลาง อันจะนำไปสู่การลดต้นทุนการผลิตและพึ่งพาตนเองของครอบครัวและชุมชน

มีเกษตรกรที่เข้าร่วมการวิจัย จำนวน 35 ราย แบ่งเป็นพื้นที่นาในเขตชลประทาน 19 ราย และพื้นที่นาในเขตน้ำฝน 11 ราย กระบวนการวิจัยประกอบด้วยการสืบค้นพันธุ์ข้าวในอดีต การรวบรวมพันธุ์ข้าว และการทดลองปลูกโดยไม่ใช้สารเคมีในการควบคุมและป้องกันกำจัดโรคแมลง ทั้งนี้เพื่อทดสอบความต้านทานโรคของข้าวแต่ละสายพันธุ์ รวมทั้งมีการควบคุมระดับน้ำเพื่อตรวจสอบการแตกกอและการทนแล้ง ส่วนการจดบันทึกเน้นการบันทึกลักษณะประจำพันธุ์ข้าวใน 4 ระยะคือ ระยะแรกข้าว ระยะข้าวออกรวง ระยะเก็บเกี่ยว และระยะหลังเก็บเกี่ยว

ผลจากการสำรวจเบื้องต้นพบว่าปัจจุบันพันธุ์ข้าวพื้นเมืองในเขตชลประทานในพื้นที่วิจัยไม่มีหลงเหลืออยู่ ส่วนในเขตนาน้ำฝนยังคงมีเหลืออยู่ประมาณ 10 สายพันธุ์ คณะผู้วิจัยได้รวบรวมพันธุ์ข้าวจากศูนย์ปฏิบัติการและเก็บเมล็ดพันธุ์ข้าวแห่งชาติ ศูนย์วิจัยข้าว จ.ปทุมธานี และจากการแลกเปลี่ยนพันธุ์กับสมาชิกเครือข่ายเกษตรกรรมทางเลือกในเขตอื่นๆ ทั่วประเทศ ได้รวมทั้งสิ้น 186 พันธุ์ จากนั้นให้เกษตรกรคัดเลือกพันธุ์ข้าวพื้นเมืองที่ต้องการนำไปปลูกทดสอบ ผลการปลูกทดสอบครั้งที่ 1 มีพันธุ์ที่ผ่านการคัดเลือกเบื้องต้นมี 48 พันธุ์ โดยใช้เกณฑ์คัดเลือกจากแบบบันทึกลักษณะประจำพันธุ์ คุณสมบัติพิเศษในการทนแล้ง ความชอบในการบริโภค และความสามารถพิเศษในการออกดอกนอกฤดู สำหรับการขยายพันธุ์ยังต้องรอผลการปลูกทดสอบขยายในแปลงนา การตรวจสอบคุณภาพเมล็ด และการหุงต้มเพิ่มเติม

หมายเหตุ...สามารถขอดูงานวิจัยฉบับเต็มได้ที่ มูลนิธิเกษตรกรรมยั่งยืน (ประเทศไทย) ในวันและเวลาทำงานทุกวันครับ...