วิธีการคัดและผสมพันธุ์ข้าว

โดยนายทองเหมาะ แจ่มแจ้ง
เกษตรกรภูมินิเวศสุพรรณภูมิ
โครงการนำร่องเพื่อพัฒนาเกษตรกรรมยั่งยืนของเกษตรกรรายย่อย

ขั้นตอนการผสมพันธุ์ข้าว

ต้องเริ่มจากการคัดรวงข้าวพันธุ์ดีก่อน

จากนั้นก็นำมาตกแห้งและเก็บอย่างดี

แล้วนำกล้องส่องดูเพื่อคัดเมล็ดที่ลายและที่เป็นท้องไข่ โดยจะเอาแต่เมล็ดที่มีลักษณะดีจริงๆ ทดสอบได้ด้วยการใช้กล้องส่อง หรือใช้ฟันกัดเมล็ดด้านหาง

หากพบว่าเมล็ดหอมก็ให้เอาอีกครึ่งเมล็ดไปเพาะได้เลย หลังจากเพาะได้ 8 วัน ให้นำไปปักดำ

จากนั้นให้จดบันทึกไว้ว่า เริ่มเพาะเมล็ดวันไหน แต่ละวันมีความยาวเท่าไร ตั้งท้องเมื่อไร

ออกรวงเมื่อไร และให้ทำเช่นนี้กับข้าวทุกพันธุ์ที่ทดลอง

หากต้องการผสมข้ามพันธุ์ก็ต้องศึกษาหรือเก็บข้อมูล จากฤดูกาลก่อนหน้าเพื่อให้ทราบวันออกดอกของแต่ละพันธุ์ให้แน่นอน แล้วนำมาปลูกให้ออกดอกพร้อมกัน จากนั้นก็เตรียมอุปกรณ์ผสมพันธุ์ซึ่งประกอบด้วย

โดยต้องทำความสะอาดเครื่องมือและมือด้วยแอลกอฮอล์ และห้ามเอาผ้าเช็ด แต่ใช้วิธีสะบัดให้แห้ง รวมทั้งห้ามหายใจรดเพื่อป้องกันเชื้อโรคต่างๆ พอตัดแล้วก็เขี่ยเกสรออกมา หากยังไม่บานก็ครอบไว้แล้วนั่งเฝ้าจนกว่าดอกตัวผู้จะบาน

จากนั้นก็เอาดอกตัวผู้มาผสมกับดอกตัวเมีย ตัวเมียไปผสมกับตัวผู้ ทำสลับกันไปมา เมื่อครอบไปได้ราว 1-2 สัปดาห์จนออกเป็นเมล็ด เท่ากับว่าผสมพันธุ์ติด แต่หากไม่ออกแสดงว่าผสมไม่ติด

ในเวดวงเกษตรกร