<< กลับหน้าแรก << กลับหน้ารวมเรื่อง

สวนดูซง: ระบบเกษตรกรรมยั่งยืนในภูมินิเวศลุ่มน้ำสายบุรี
ภูมินิเวศ ลุ่มน้ำสายบุรี
พื้นที่ศึกษา อ.สายบุรี อ.ยางแดง และ อ.กะพ้อ จ.ปัตตานี อ.บาเจาะ และ อ.รือเสาะ จ.นราธิวาส และ อ.รามัน จ.ยะลา
นักวิจัยหลัก
รัชฎะ วัฒนศักดิ์ อาชีพ นักวิจัยอิสระ

วัตถุประสงค์การวิจัย
1. เพื่อศึกษาชนิด/รูปแบบ และลักษณะ ตลอดจนระบบการจัดการและระบบกรรมสิทธิ์ของสวนดูซงในพื้นที่ลุ่มน้ำสายบุรี
2. เพื่อศึกษาถึงคุณค่า/ศักยภาพเชิงสังคม-วัฒนธรรม เชิงระบบนิเวศ และเชิงเศรษฐกิจของสวนดูซงในพื้นที่ลุ่มน้ำสายบุรี
3. เพื่อศึกษาลักษณะการเปลี่ยนแปลงของสวนดูซงในพื้นที่ลุ่มน้ำสายบุรีและปัจจัยที่เกี่ยวข้อง
4. เพื่อศึกษาถึงแนวทางการฟื้นฟูและพัฒนาสวนดุซงในพื้นที่ลุ่มน้ำสายบุรี

ภูมินิเวศลุ่มน้ำสายบุรีมีรูปแบบเกษตรกรรมเฉพาะตัวแบบหนึ่งที่เรียกว่า “สวนดูซง” เป็นสวนที่มีการปลูกร่วมกันหลากหลายชนิดและมีมาตั้งแต่รุ่นบรรพบุรุษ รวมทั้งมีระบบการจัดการที่น่าสนใจก็คือ ไม่มีการแบ่งกรรมสิทธิ์ที่ดินถือครอง หากแต่จะจัดสรรผลผลิตร่วมกันในหมู่เครือญาติ/ตระกูล เดิมสวนดูซงมีอยู่มากตลอดริมแม่น้ำสายบุรี อย่างไรก็ดี ปัจจุบันจำนวนสวนดูซงมีลดน้อยลงมากและถูกเปลี่ยนเป็นสวนยางพาราแทน ขณะที่สวนดูซงที่ยังคงอยู่ก็ไม่ได้มีการจัดการ/พัฒนาเพิ่มเติม ดังนั้น จึงได้มีการศึกษาวิจัยเพื่อทำความเข้าใจถึงสถานะการคงอยู่และการเปลี่ยนแปลงของสวนดุซง เพื่อค้นหาแนวทางในการอนุรักษ์ ฟื้นฟูสวนดูซงต่อไป

เนื้อหาการวิจัยประกอบด้วยลักษณะของสวนดุซงในพื้นที่ลุ่มน้ำสายบุรี ทั้งที่เป็นดูซงในที่พรุ ดูซงบริเวณที่ราบริมแม่น้ำ และดูซงบนภูเขา โดยจะพิจารณาถึงความเป็นมา/กำเนิด องค์ประกอบ ลักษณะพืช ผลผลิต และการจัดการดูแล รวมทั้งจะได้ศึกษาถึงศักยภาพและความยั่งยืนของสวนดูซงในด้านต่างๆ ทั้งด้านสังคม-วัฒนธรรม เป็นต้น พิธีกรรม ความสัมพันธ์กับหลักศาสนา สวนดูซงกับความสัมพันธ์ในระบบตระกูล/เครือญาติ/ครอบครัว เป็นต้น ด้านนิเวศน์ ได้แก่ ความหลากหลายในสวนดูซง สวนดูซงกับการเป็นส่วนหนึ่งของระบบป่า เป็นต้น และด้านเศรษฐกิจ ได้แก่ การแลกเปลี่ยน การค้าขาย ฯลฯ

นอกจากนั้นก็จะศึกษาถึงการเปลี่ยนแปลงของสวนดูซงและปัจจัยที่เกี่ยวข้อง ไม่ว่าจะเป็นการเปลี่ยนแปลงเชิงปริมาณและขนาด เช่น จำนวนสวนดูซงในเขตลุ่มน้ำที่ลดลง ขนาดสวนดูซงที่มีขนาดเล็กลงในคนรุ่นหลังๆ ฯลฯ การปรับเปลี่ยนองค์ประกอบ/โครงสร้างของพืชในสวนดูซงและการดูแลรักษา การปรับเปลี่ยนของระบบกรรมสิทธิ์ที่ดิน การปรับเปลี่ยนของการจัดการผลผลิต เช่น กรณีที่กลายมาเป็นสวนยางแล้วแต่ก็ยังจัดการผลผลิตแบบดูซงเดิม เป็นต้น สุดท้ายเป็นการศึกษาถึงแนวโน้มการฟื้นฟูและพัฒนาสวนดูซง ทั้งในส่วนที่การรื้อฟื้นสวนดูซงผ่านการพัฒนาเกษตรกรรมยั่งยืน เช่น การปรับจากสวนยางพารา/ไม้ผลเชิงเดี่ยวมาเป็นสวนดูซง เป็นต้น และการต่อสู้เรื่องการประกาศเขตป่ากับการจัดการสวนดูซง และอื่นๆ

หมายเหตุ...สามารถขอดูงานวิจัยฉบับเต็มได้ที่ มูลนิธิเกษตรกรรมยั่งยืน (ประเทศไทย) ในวันและเวลาทำงานทุกวันครับ...