<< กลับหน้าแรก << กลับหน้ารวมเรื่อง

การศึกษาสภาวะหนี้สินเกษตรกรภูมินิเวศร้อยเอ็ด
ภูมินิเวศ ร้อยเอ็ด
พื้นที่ศึกษา อ.พนมไพร อ.เสลภูมิ และ อ.โพธิชัย จ.ร้อยเอ็ด
นักวิจัยหลัก
ธีรดา นามไห อาชีพ นักพัฒนาอิสระ

วัตถุประสงค์การวิจัย
1. เพื่อศึกษาถึงสภาวะหนี้สินของเกษตรกรในภูมินิเวศร้อยเอ็ด
2. เพื่อสร้างความตระหนักต่อสภาวะหนี้สินของเกษตรกรภูมินิเวศร้อยเอ็ด

แม้ช่วงวิกฤตเศรษฐกิจเมื่อปี พ.ศ. 2540 ภาคเกษตรจะกลายเป็นแหล่งรองรับคนงานจากภาคอุตสาหกรรมและภาคบริการ แต่กระนั้น ความเป็นอยู่ของกลุ่มเกษตรกรก็ยังคงย่ำแย่กว่ากลุ่มอาชีพอื่นๆ โดยปี พ.ศ. 2543 เกษตรกรไทยมีหนี้สินทั้งในและนอกระบบรวมกันกว่าสี่แสนล้านบาท ภาวะหนี้สินดังกล่าวเกิดจากการปรับเปลี่ยนระบบการผลิตจากแบบพึ่งตนเองมาเป็นการผลิตเพื่อขายและส่งออก ซึ่งทำให้ต้องพึ่งพาเทคโนโลยีต่างๆ มากขึ้น ทั้งเมล็ดพันธุ์ ปุ๋ยเคมี สารเคมี/ยาปราบศัตรูพืช ฯลฯ จนต้นทุนการผลิตเพิ่มมากขึ้น ดังนั้น จึงต้องมีการศึกษาวิจัยเพื่อรวบรวมข้อมูลภาวะหนี้สินของเกษตรกรในโครงการฯ โดยกำหนดให้มีกระบวนการวิเคราะห์และสังเคราะห์ข้อมูลร่วมกับกลุ่มเป้าหมาย อันจะนำไปสู่การสร้างความตระหนักต่อปัญหาในหมู่เกษตรกรและการหาแนวทางแก้ไขต่อไป

ผลจากการศึกษาในเบื้องต้นพบว่า แม้เกษตรกรส่วนใหญ่ระบุถึงเป้าหมายการกู้เงินว่าเพื่อนำมาลงทุนด้านการเกษตร แต่ก็ยังมีเกษตรกรบางส่วนที่นำเงินกู้มาใช้ผิดวัตถุประสงค์ เนื่องจากรายได้ของครอบครัวมีน้อยกว่ารายจ่าย ทั้งนี้ รายจ่ายของเกษตรกรส่วนใหญ่เป็นรายจ่ายค่าอาหาร ค่าน้ำ ค่าไฟ ค่าเครื่องอุปโภคบริโภค อย่างไรก็ดี การเป็นหนี้ในช่วงแรกๆ มักเกิดขึ้นจากความต้องการนำเงินมาลงทุนด้านการเกษตรเป็นหลัก นอกจากนั้นยังพบว่าเกษตรกรเป็นหนี้จากหลายแหล่งในช่วงเวลาเดียวกัน ทั้งหนี้ในระบบกับธนาคารเพื่อการเกษตรและสหกรณ์การเกษตร (ธกส.) สหกรณ์การเกษตร กองทุนหมู่บ้าน และโครงการปรับโครงสร้างและระบบการผลิตการเกษตร (ครป.) และหนี้นอกระบบกับพ่อค้ารับซื้อผลผลิตและร้านค้าผ่อนส่ง โดยกลุ่มตัวอย่างระบุว่าถูกเอาเปรียบจากเจ้าหนี้นอกระบบเป็นอย่างมาก ส่วนในระบบก็ถูกเอาเปรียบจาก ธกส.มากที่สุด ที่น่าสนใจก็คือ กลุ่มตัวอย่างทั้ง 3 อำเภอระบุว่ากำลังพยายามลดหนี้สินด้วยการปรับเปลี่ยนระบบการผลิตมาสู่การทำเกษตรยั่งยืน

หมายเหตุ...สามารถขอดูงานวิจัยฉบับเต็มได้ที่ มูลนิธิเกษตรกรรมยั่งยืน (ประเทศไทย) ในวันและเวลาทำงานทุกวันครับ...