<< กลับหน้าแรก << กลับหน้ารวมเรื่อง

การศึกษาและฟื้นฟูภูมิปัญญาการใช้ประโยชน์จากป่าชุมชนในวิถีเกษตรกรรม
ภูมินิเวศ สุรินทร์
พื้นที่ศึกษา ต.พระแก้ว และ ต.ตาคง อ.สังขละ จ.สุรินทร์
นักวิจัยหลัก
วิเชียร ยาดี อาชีพ เกษตรกร
อภินันท์ บุญทอน อาชีพ นักพัฒนา
หน่วยงาน เครือข่ายป่าชุมชนจังหวัดสุรินทร์

วัตถุประสงค์การวิจัย
1. เพื่อศึกษาและฟื้นฟูภูมิปัญญาการใช้ประโยชน์จากป่าชุมชน
2. เพื่อสำรวจทรัพยากรที่มีอยู่ในป่าชุมชน
3. เพื่อพัฒนารูปแบบเกษตรยั่งยืนที่วางอยู่บนฐานความรู้และภูมิปัญญาการใช้ประโยชน์จากป่าและเอื้อต่อการจัดการป่าชุมชน

ชุมชนอีสานดั้งเดิมมีระบบการผลิตแบบยังชีพที่สามารถพึ่งตนเองได้ในระดับหนึ่ง ทั้งนี้ โดยอาศัยทั้งการเพาะปลูกที่หลากหลายในแปลงและการใช้ประโยชน์จากทรัพยากรธรรมชาติในป่าใกล้เคียง อนึ่ง การใช้ประโยชน์จากป่านั้นมีหลายลักษณะ เช่น ใช้เป็นอาหาร แหล่งยาสมุนไพร แหล่งไม้ใช้สอย และทำเลเลี้ยงสัตว์ อย่างไรก็ตาม การใช้ประโยชน์จากป่าของชุมชนในภาคอีสานได้ลดน้อยลง เนื่องการเปลี่ยนระบบการผลิตมาเป็นเกษตรเชิงเดี่ยว/พืชพาณิชย์ ซึ่งส่งผลให้พื้นที่ป่าลดลง ขณะที่พื้นที่ป่าที่พอจะเหลืออยู่ก็ถูกรัฐเข้ามาจัดการจนชาวบ้านไม่สามารถเข้ามาใช้ประโยชน์ได้ดังเดิม

ชุมชนหนองเยาะ ต.พระแก้ว และ ต.ตาคง อ.สังขะ จ.สุรินทร์ เดิมมีการพึ่งพาและใช้ประโยชน์จากป่า และต่อมาก็ได้มีการจัดตั้งป่าชุมชนขึ้น อย่างไรก็ตาม เมื่อไม่นานมานี้ได้เกิดปัญหาหน่วยงานรัฐเข้ามาปลูกสร้างสวนป่ายูคาลิปตัสซึ่งจะทำให้ชาวบ้านไม่สามารถใช้ประโยชน์จากป่าได้ดังเดิม ชาวบ้านจึงได้มีการรวมกันคัดค้านจนเป็นสำเร็จ และได้รวมตัวกันเป็นเครือข่ายองค์กรชาวบ้านหนองเยาะทำหน้าที่บริหารจัดการป่าชุมชน อนึ่ง ทางเครือข่ายเห็นว่าควรจะได้มีการศึกษาวิจัยเพื่อสำรวจทรัพยากรในป่าชุมชนแห่งนี้ เพื่อรวบรวมองค์ความรู้และภูมิปัญญาในการใช้ประโยชน์จากป่าของชุมชน ทั้งนี้ เพื่อที่องค์กรชุมชนจะได้บริหารจัดการป่าชุมชนได้อย่างยั่งยืนและจะได้วางแผนพัฒนาระบบการเกษตรของชุมชนให้สอดคล้องกับลักษณะของสภาพป่า ฐานความรู้ และภูมิปัญญาในการใช้ประโยชน์จากป่าชุมชนต่อไป

ผลจากการศึกษาเบื้องต้นพบว่า ชาวชุมชนหนองเยาะมีองค์ความรู้และภูมิปัญญาที่เกี่ยวข้องกับการใช้ประโยชน์และการจัดการป่าในหลายด้าน ที่สำคัญ คือ การใช้ประโยชน์ด้านสมุนไพรรักษาโรคคนและโรคสัตว์เลี้ยง เช่น นำเปลือกต้นอีหล่ำมาต้มดื่มรักษาอาการหอบหืด นำรากมะกรูดบดละเอียดรักษาอาการเจ็บตา เป็นต้น รวมทั้งการใช้พืชในป่าเป็นสารไล่และกำจัดแมลงด้วย

หมายเหตุ...สามารถขอดูงานวิจัยฉบับเต็มได้ที่ มูลนิธิเกษตรกรรมยั่งยืน (ประเทศไทย) ในวันและเวลาทำงานทุกวันครับ...