<< กลับหน้าแรก << กลับหน้ารวมเรื่อง

การเลี้ยงปลามัดในแปลงเกษตร
ภูมินิเวศ ภาคใต้ตอนบน
พื้นที่ศึกษา บ้านทับขอน (หมู่ 5) ต.ปากทรง อ.พะโต๊ะ จ.ชุมพร
กลุ่ม/องค์กรชาวบ้านที่รับผิดชอบ กลุ่มออมทรัพย์เพื่อการจัดการทรัพยากรหมู่ที่ 5 เครือข่ายออมทรัพย์ลุ่มน้ำหลังสวน
นักวิจัยหลัก

วัตถุประสงค์การวิจัย
1. เพื่อศึกษาทดลองเลี้ยงและเพาะพันธุ์ปลามัด (ปลาดุกลำพัน) ในแปลงเกษตร
2. เพื่อศึกษาลักษณะวงจรชีวิต แหล่งที่อยู่อาศัย และการกินอาหารของปลามัด (ปลาดุกลำพัน)
3. เพื่อหาแนวทางจัดการและการใช้ประโยชน์จากปลามัด (ปลาดุกลำพัน) อย่างเหมาะสม

ปลามัด (ปลาดุกลำพัน) เป็นปลาท้องถิ่นของลุ่มน้ำหลังสวน ในแถบนี้มีปลามัดอยู่ 2 ชนิด คือ ชนิดหัวใหญ่คล้ายตะขาบ และ ชนิดหัวเล็ก ในอดีตสามารถพบเห็นปลามัดได้ตามลำห้วยหรือหนองน้ำที่มีน้ำซับและเป็นดินเลน แต่ปัจจุบันการทำเกษตรแผนใหม่ก่อให้เกิดการชะล้างสารเคมีการเกษตรลงสู่ลำห้วยและหนองน้ำ สัตว์น้ำหลายชนิด โดยเฉพาะปลามัดจึงลดน้อยลงและอยู่ในภาวะใกล้สูญพันธุ์ อนึ่ง ชาวลุ่มน้ำหลังสวนเห็นความสำคัญของปลามัดมากกว่าในฐานะของอาหาร แต่มองว่าปลามัดเป็นส่วนหนึ่งที่ช่วยสร้างความหลากหลายและสมดุลย์แก่ระบบนิเวศ ดังนั้น จึงได้ทดลองเลี้ยงปลามัดเพื่อศึกษาถึงวงจรชีวิต ลักษณะนิสัย และความเป็นอยู่ อันจะช่วยขยายความรู้เกี่ยวกับธรรมชาติของปลามัด และกระตุ้นให้ตระหนักถึงการอนุรักษ์และใช้ประโยชน์จากปลามัดอย่างเหมาะสม

ในการทดลองได้สร้างบ่อเพาะเลี้ยง 2 บ่อ คือ บ่ออนุบาล และ บ่อเพาะเลี้ยง โดยจำลองสภาพภายในบ่อให้ใกล้เคียงกับหนองน้ำธรรมชาติ กรณีบ่ออนุบาลได้ขุดบ่อบริเวณน้ำซับ ใส่พืชน้ำต่างๆ และแซะข้างบ่อให้เป็นรูเพื่อเป็นที่วางไข่ และในบ่อเพาะเลี้ยงได้ปล่อยลูกปลามัดลงไปพร้อมกับลูกปลาดุก เพื่อให้เป็นอาหารของปลามัด อย่างไรก็ตาม หลังจากทดลองเลี้ยงได้ 3 เดือนพบว่าปลามัดไม่กินปลาดุกเป็นอาหาร แต่สามารถอยู่ร่วมกันและปรับตัวมากินอาหารชนิดเดียวกับปลาดุก แต่ปลามัดชอบกินอาหารสุกมากกว่า ส่วนในบ่ออนุบาลสังเกตได้ว่าปลามักชอบอยู่อย่างสันโดษ และจะเข้าไปวางไข่ในโพรงดิน ส่วนลักษณะนิสัยทั่วไปพบว่าชอบอาศัยใต้ซากต้นไม้ใหญ่ที่ล้มตายอยู่ใต้น้ำและน้ำไหลผ่าน หรือบริเวณที่มีต้นบอนปกคลุมและมีโคลนตมมาก โดยระดับน้ำต้องไม่ลึกเกิน 1 ศอก ไม่มีแดดจัด และควรมีการทับถมของเศษใบไม้ต่างๆ มาก

นอกจากนั้น คณะนักวิจัยยังได้สำรวจแหล่งที่อยู่ของปลามัดในสภาพธรรมชาติด้วยว่ายังมีอยู่มากน้อยเพียงใดและอยู่ในแปลงของเกษตรกรรายใดบ้าง เนื่องจากการทดลองข้างต้นพบว่าการเพาะเลี้ยงขยายพันธุ์ปลามัดนั้นทำได้ยาก เนื่องจากมีนิสัยกลัวคนและจัดสภาพที่อยู่อาศัยเลียนแบบธรรมชาติได้ยาก หากจับมาเลี้ยงในบ่อมักเกิดอาการเครียดและไม่เจริญเติบโตเท่าที่ควร ดังนั้น การรักษาปลามัดไว้ในสภาพธรรมชาติที่แท้จริงจึงเป็นการดีที่สุด

หมายเหตุ...สามารถขอดูงานวิจัยฉบับเต็มได้ที่ มูลนิธิเกษตรกรรมยั่งยืน (ประเทศไทย) ในวันและเวลาทำงานทุกวันครับ...